
JAKIE SĄ PRZYCZYNY ROZWODÓW? BADANIA I STATYSTYKI
Dlaczego ludzie się rozwodzą? Rozwody stały się codziennością. Istnieją różnice między poszczególnymi krajami i latami badań, ale tendencja jest wyraźna i oczywista. W różnych krajach Zachodu rozwodzi się ok. 1/3 małżeństw. Zobaczmy, jak na tym tle wypadają statystyki rozwodów w województwie łódzkim.
Przyjrzyjmy się przyczynom takiego stanu rzeczy. Innymi słowy: jakie są najczęstsze, bezpośrednie przyczyny rozwodów? W opracowaniu tego tekstu korzystałem między innymi ze świetnej książki „Ewolucja pożądania” Davida M. Buss, który przez kilka dekad prowadził badania na temat związków oraz seksualności człowieka. Z kolei dane odnoszące się sytuacji w Polsce, w tym w Łodzi – biorę z publicznie dostępnych raportów, głównie GUS.
Jakie są przyczyny rozwodów na świecie?
Przywołuję „ewolucję pożądania” Davida M. Buss nie tylko dlatego, że jest fascynującą książką popularnonaukową. Jej największą zaletą jest to, że napisał ją człowiek, który stał na na czele miedzynarodowych zespołów badawczych, które zebrały i przeanalizowały dane z kilkudziesięciu państw zaliczanych do wszystkich grup kulturowych. Ich wnioski są wynikiem badań przeprowadzonych miedzy innymi w USA, Japonii, Francji, Wielkiej Brytanii, Chorwacji, a także wśród plemion pierwotnych Ameryki Południowej, ludów Afryki. Uchwycono więc coś znacznie więcej, niż obraz bogatego Zachodu. Ich obserwacje mają charakter uniwersalny. Nie przeprowadzono do tej pory większych badań. Co Buss wskazuje jako główne przyczyny rozwodów?
Niewierność
To właśnie cudzołóstwo jest wskazywane jako najważniejsza przyczyna rozwodów wsród przedstawicieli 88 społeczeństw. Co ciekawe, niewierność była wśród nich postrzega odmiennie w zależności od płci osoby, która jej się dopuściła. I tak, przedstawiciele 25 społeczeństw uznawali, że zdrada jest przyczyną rozstania bez względu na to, kto się jej dopuścił. Wśród 54 badanych społeczeństw, tylko niewierność żony była usprawiedliwioną przyczyną rozwodu. A tylko wśród 2 (!) społeczeństw, do rozwodu mogło dojść wyłącznie z powodu zdrady popełnionej przez męża. Dane te wydają się dla nas szokujące, ale nie możemy zamykać oczu i udawać, że ich nie ma.
Niepłodność
Buss wskazuje, że „małżeństwa niemające dzieci rozwodzą się znacznie częściej, niż te z co najmniej dwójką potomstwa”. Przywołuje tu dane zebrane przez ONZ, z których wynika, że 39% rozwodów dotyczy par bezdzietnych. 26% rozwodzących się par ma jedno dziecko. 19% to pary z dwojgiem dzieci. A niecałe 3% to pary mające 4 potomstwa. Chociaż nie autor nie podał ilości rozwodów przypadających na pary mające 3 dzieci, należy domniemywać, że jest ich ok 12%.
Odmowa współżycia
Ta przyczyna wydaje się szczególnie kontrowersyjna w kontekście dyskusji, jaka toczy się w polskiej przestrzeni publicznej. Właśnie dlatego uważam, że warto poznać, jak do tej kwestii podchodzą ludzie na całym świecie. Badania pokazują, że odmowa współżycia jest wskazywana jako podstawa do rozwodu w 12 społeczeństwach, a więc w zdecydowanej mniejszości. Jak zaznacza David M. Buss, znamienne jest, że w tych 12 przypadkach każdorazowo wskazywano jednak wyłącznie na odmowę współżycia ze strony kobiety, w żadnym z tych społeczeństw nie uznawano zaś za postawę do rozwodu odmowy współżycia ze strony mężczyzny. Autor wskazuje, że jest odmowa współżycia jest jedną z najskuteczniejszych technik „pozbycia się partnera” przez kobiety na całym świecie.
Brak wsparcia ekonomicznego
Jak wiadomo, skąpstwo nie jest tą cechą mężczyzn, która wydaje się kobietom najbardziej atrakcyjna. Z kolei wielu mężczyzn ceni u swoich żon właśnie umiarkowanie w wydawaniu pieniędzy. Jeden z moich kolegów – ceniony łódzki adwokat – na pytanie, które kiedyś bezczelnie mu zdałem, co najbardziej podoba mu się w jego żonie, odpowiedział mi, że właśnie oszczędność.
Autor „Ewolucji pożądania” twierdzi, że zapewnienie bytu rodzinie było zawsze obowiązkiem mężczyzn. A jeśli tej rodzinie czegoś brakuje, niedostatek ten jest podstawą rozwodów na całym świecie. Winą za taką sytuacje powszechnie obarcza się mężczyzn – bez względu na kraj. Co ciekawe, kobiety w USA na rozwód decydują się nie tylko z powodu niedostatku, ale również wtedy, gdy rodzinie niczego nie brakuje, ale one zarabiają lepiej od ich mężów. Wśród takich par odsetek rozwodów jest aż o 50% wyższy, niż w rodzinach, w których to mężczyzna zarabia lepiej od żony.
Konflikt między żonami
Tę przyczynę oczywiście odnotowuję, ale nie będę jej tu bliżej opisywał. Zwracam jednak uwagę, że jest to istotny problem w wielu kulturach.
Okrucieństwo i nieżyczliwość
Jest to jedna z najpoważniejszych przyczyn rozwodów. W jednym z badań, na które powołuje się Buss wyszło, że 63% rozwódek doświadczało przemocy psychicznej, a 29% psychicznej. Nie zaskakuje fakt, że przemoc fizyczna jest znacznie częściej stosowana przez mężczyzn wobec kobiet. To samo jednak najczęściej dotyczy również przemocy psychicznej, ekonomicznej i seksualnej.
Jakie są przyczyny rozwodów w województwie łódzkim?
Zacznijmy jednak od zasygnalizowania, że ciekawy raport Stosunek Polaków do Rozwodów opublikował w 2019 roku CBOS, który wskazał na czasowe wyhamowanie tendencji wzrostowej w połowie drugiej dekady XXI wieku. Później ich liczba jednak znów wzrosła.
Przyczyny rozwodów w województwie łódzkim. Kto najczęściej składa pozwy o rozwód?
W nowszym raporcie GUS z 2026 roku o inicjowaniu rozwodów czytamy, że w 2/3 przypadków to kobiety składają pozew o rozwód. Przeciętnie w wieku 42 lat i po 15 latach małżeństwa. Najczęściej są to osoby wykształcone i mieszkające w dużych miastach. Co ciekawe, przeciętny rozwiedziony mężczyzna również mieszka w dużym mieście, ale ma 44 lata i średnie wykształcenie. Potwierdzają to dane GUS z województwa łódzkiego z lat 2021-2024. Z danych GUS wynika, że w tym czasie 68,9% pozwów o rozwód wnosiły kobiety.

Źródło: GUS, Sytuacja demograficzna województwa łódzkiego w latach 2021-2024
Ile rozwodów kończy się bez orzekania o winie?
Z badań przeprowadzonych przez GUS wynika, że aż 85% spraw kończy się rozwodem bez orzekania o winie. Dane te cieszą, gdyż pokazują, że zdecydowana większość par potrafi znaleźć rozwiązanie i unika – najczęściej – niepotrzebnej walki w sądzie.
Ile jest rozwodów w województwie łódzkim?
Z raportu GUS Sytuacja Demograficzna Województwa Łódzkiego w latach 2021-2024 wynika, że ilość rozwodów wahała się w tych latach między ok 3200 a 4200 rocznie. Jak się wydaje, pik w 2022 roku można wytłumaczyć tym, że w czasie COVID doszło do wzrostu napięcia i nieporozumień między małżonkami. A to przełożyło się na ilość rozwodów.

Źródło: GUS, Sytuacja demograficzna województwa łódzkiego w latach 2021-2024
Ile rozwodów kończy się z winy męża, a jak często sąd stwierdza winę żony?
Badanie GUS wskazuje wprost, że sądy w województwie łódzkim w latach 2021-2024 częściej orzekały rozwód z winy męża. Spośród nieco ponad 15% rozwodów, w których orzekano o winie, aż w 10% sąd stwierdził winę mężczyzny. 2.9% przypadków to rozwody z winy obojga małżonków, a tylko 2,2% to rozwody z winy żony. Dysproporcja jest więc drastyczna. Widać więc, że sądy 4-5 razy częściej przypisują winę mężczyznom. Co ciekawe, GUS wskazuje, że przez te 4 lata spadła liczba rozwodów z orzekaniem o winie w ogóle, a wśród nich i tak spadła liczba rozwodów z winy mężczyzn.
Dlaczego sądy częściej orzekają rozwody z winy mężczyzn?
Myślę, że odpowiedź na to pytanie wymaga dalszych badań. Same dane statystyczne nie pozwalają wyjaśnić, z czego wynika ta dysproporcja. Ale hipotetycznie możliwe wydają mi się następujące rozwiązania:
- Przepisy faworyzują kobiety;
- Sądy faworyzują kobiety;
- Mężczyźni odpuszczają i nie chcą walczyć w sądzie;
- Mężczyźni rzeczywiście częściej ponoszą winę za rozpad małżeństwa.
Przepisy same w sobie są całkowicie obiektywne i wprost nie faworyzują żadnej płci. Do niedawna natomiast sądy rodzinne były domeną kobiet. Orzecznictwo w sprawach rodzinnych i rozwodowych – zwłaszcza w latach 90 i na w pierwszej dekadzie XX wieku – było mocno nieprzychylne mężczyznom. Dzisiaj, jak się wydaje – te tendencje są słabsze.
Czy zatem mężczyźni odpuszczają i „dla świętego spokoju” godzą się na rozwód ze swojej winy? Nie znam badań na ten temat, ale z własnych obserwacji mogę stwierdzić, że czasami rzeczywiście tak jest. W końcu wina w rozwozie sama w sobie niewiele zmienia. Wielu mężczyzn nie chce więc się angażować w proces. Inni z kolei są stawiani wobec alienacji rodzicielskiej, która często bywa instrumentalnie wykorzystywana w celu osiągnięcia doraźnych korzyści. Wina w rozwodzie bywa jedną z tych korzyści. Wówczas mężczyzna godzi się na orzeczenie rozwodu z jego winy byle tylko mógł mieć kontakt z dzieckiem.
Ale pomińmy te sytuacje, które choć się zdarzają regularnie, to jednak stanowią pewien – wyraźny – margines. Zadajmy pytanie, co sprawia, że nawet po odcięciu tego marginesu, i tak częściej winę za rozpad małżeństwa ponoszą mężczyźni? Ja na to pytanie nie odpowiem, ale zainteresowanych odsyłam m.in. do ww. „Ewolucji pożądania„, gdzie przytaczane są wyniki największych badań naukowych, jakie kiedykolwiek przeprowadzono na świecie.
W tym miejscu odsyłam do odcinka mojego podcastu w którym odpowiadam na pytanie, czy rozwód z orzekaniem o winie ma sens?
Przyczyny rozwodów województwie łódzkim
Dane dostarczane przez GUS wskazują, że na przestrzeni lat 2021-2024 do głównych przyczyn rozwodów w województwie łódzkim należały:
1. niezgodność charakterów małżonków (743 rozwody);
2. niedochowanie wierności małżeńskiej (103 rozwody);
3. nadużywanie alkoholu (68 rozwodów).
Wydaje mi się, że niezgodność charakterów jest jednak często eufemizmem, przykrywką dla tych przyczyn, których małżonkowie wprost nazywać nie chcą.
GUS zwrócił uwagę na ciekawy trend: „W porównaniu z 2021 r. o 3,2% wzrosła liczba rozwodów z powodu niezgodności charakterów, mniej było natomiast rozwodów z przyczyn niedochowania wierności małżeńskiej (spadek o 31,3%) i nadużywania alkoholu (spadek o 22,7%).” Czy to znaczy, że ilość zdrad lub problemów alkoholowych tak drastycznie spadła na przestrzeni zaledwie 4 lat? Wątpię w to. Stawiam tezę, że częściej maskuje się te sprawy w postępowaniu sądowym.
Ile dzieci mają rozwodzące się pary?
Na to pytanie również znajdziemy odpowiedź w raporcie GUS o sytuacji demograficznej województwa łódzkiego.

Źródło: GUS, Sytuacja demograficzna województwa łódzkiego w latach 2021-2024
Jak widać, najrzadziej rozwodzą się małżeństwa, które posiadają więcej dzieci. Czy wynika to jednak z faktu, że dzieci cementują małżeństwa, albo decydują się na nie szczęśliwe pary? Tego nie wiem. Dobrze byłoby porównać te dane ze strukturą populacji w odniesieniu do do liczny dzieci. Wówczas zobaczylibyśmy, czy liczba rozwodów wśród par wielodzietnych jest mniejsza, niż u tych, które dzieci mają mniej. W każdym razie, rozwody par mających 3 i więcej małoletnich dzieci, należą do rzadkości. Podobnie, jak takie pary.
Jakie są przyczyny rozwodów?
Często zadaję sobie to pytane. Przytoczone dane z GUS wskazują, co jest formalną przyczyną rozwodów ujętą w aktach sprawy i rozstrzygnięciach. Osobiście uważam, że najczęściej wskazywana przyczyna – „niezgodność charakterów” jest bardzo nieprecyzyjna i właściwie nic nam nie mówi. Jest to sformułowanie takie jak „inne”, „lepiej nie wnikać”, „zostawmy to”. Czym jest bowiem niezgodność charakterów? Innym rodzajem osobowości? On jest cholerykiem, a ona neurotyczką? Nie przeszkadzało im to się zakochać, pobrać i żyć ze sobą przez te statystyczne 15 lat. A może niezgodność oznacza, że obie strony mają taki sam charakter? Tylko co z tego wynika? Czasami ludzie o podobnej osobowości się dogadują, kiedy indziej lepsze pary tworzą te sławne „przeciwieństwa”. A może chodzi o różnice zainteresowań, wartości? W przytoczonych wyżej wynikach badań tego nie znajdziemy.
Przyczyny takie, jak zdrady również mnie nie przekonują. Widzę tu niespójność między danymi, które publikuje GUS: 5 razy więcej rozwodów z winy mężczyzny (a wśród nich wskazuje się na wiele zdrad) z wynikami badań psychologicznych i socjologicznych, które opisuje David Buss.
Wykazał on bowiem, że na całym świecie zdrada mężczyzny, jeśli nie prowadzi do jego zaangażowania uczuciowego i dzielenia się zasobami z drugą kobietą, rzadko wiąże się z chęcią zakończenia małżeństwa przez żonę. Kobiety na całym świecie bardziej cierpią – zdaniem tego naukowca – ze zdrady emocjonalnej, zakochania się, zainteresowania, spędzania czasu, poświęcania uwagi przez męża na rzecz innej – najczęściej młodszej kobiety.
Odwrotnie z kolei wygląda to u mężczyzn, którzy za znacznie cięższą „zbrodnię” uznają nawet doraźny seks swoich żon z innym mężczyzną, niż pojawienie się między nimi więzi emocjonalnej, którą zdają się oni najczęściej bagatelizować.
Fascynujące jest, jak Buss wyjaśnił te obserwacje za pomocą mechanizmów psychologii ewolucyjnej. Ale nie chcę nikomu odbierać radości z lektury, więc tego tu z premedytacją nie przedstawię.
Przyczyny rozwodów. Podsumowanie
Statystyka pokazuje nam, co zostało zapisane jako oficjalna przyczyna rozwodu. Nie pokazuje jednak całego procesu, który doprowadził do rozpadu małżeństwa. „Niezgodność charakterów”, zdrada czy alkohol mogą być zdarzeniem, przyczyną, skutkiem wcześniejszych problemów albo po prostu kategorią, którą strony wybierają, aby opisać znacznie bardziej złożoną historię.
Zaproszenie do kontaktu
Rozwód to rzadko kwestia prostych paragrafów – to przede wszystkim splot emocji, strategii i uwarunkowań psychologicznych. Jeśli stwierdzasz, że Twój związek znalazł się w punkcie zwrotnym i potrzebujesz poufnej, merytorycznej konsultacji opartej na doświadczeniu sali sądowej, zapraszam do kontaktu z Kancelarią.
Rozwód – najczęściej zadawane pytania:
1. Jak przygotować się do rozwodu?
Przygotowanie jest kluczowe. Bez względu na to, czy planujesz rozwód z orzekaniem o winie, czy bez – lepiej być przygotowanym. Przygotowanie obejmuje m.in.: analizę dokumentów majątkowych i finansowych, zebranie informacji o małżonku, ustalenie krążących informacji na własny temat, BHP w zakresie cyberbezpieczeństwa, analizę własnego zdrowia i sytuacji zawodowej, określenie celów minimalnych i maksymalnych, „rachunek sumienia” i identyfikacja zagrożeń. Dobra rada – zacznij przygotowania od rozmowy z adwokatem.
2. Ile kosztuje rozwód?
Wszystko zależy od tego, co ma się dziać. Jeśli to prosty rozwód bez orzekania o winie, gdy strony nie mają wspólnego majątku, ani dzieci – koszty są niewielkie. Na rynku znajdziecie oferty od 3.000 PLN. Natomiast, gdy strony znajdują się w ostrym konflikcie obejmującym: winę w rozwodzie, ustalenie składu i podział majątku wspólnego, władzę rodzicielską, miejsce zamieszkania dzieci, alimenty na małżonka, alimenty na dzieci, kontakty z dziećmi – taki pakiet może kosztować w zależności od sytuacji nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Wszystko zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
3. Ile trwa rozwód?
Zasada jest prosta. Rozwód bez orzekania o winie trwa krótko. Rozwód z orzekaniem o winie trwa długo. Ale jak długo? W przypadku trudnych rozwodów miedzy skonfliktowaymi stronami, gdy w grę wchodzi m.in. podział majątku – mówimy o latach. Ale gdy strony chcą szukać uczciwego porozumienia np. w mediacji – czas liczymy w tygodniach / miesiącach.
4. Co daje rozwód z orzekaniem o winie?
Najczęściej nic. Jest to urzędowo poświadczone stwierdzenie spraw intymnych. O ile w XIX wieku mogło to na kimś robić wrażenie, a małżonek nie uznany za wyłącznie winnego miał większe szanse na ponowne małżeństwo w przyszłości, dzisiaj prawie nikogo to nie interesuje. Jest to najczęściej forma odegrania się lub lewar w celu uzyskania lepszych warunków podziału majątku. W szczególnych sytuacjach wyłączna wina jednego z małżonków może mieć wpływ na czas trwania obowiązku alimentacyjnego na drugiego małżonka, ale zdarza się to rzadko.
5. Czy kobieta ma przewagę w sprawie o rozwód?
Statystyki są nieubłagane. O ile nie przyjmiemy, że mężczyźni rzeczywiście 4-5 razy częściej ponoszą winę, to musimy stwierdzić, że kobiecie jest ciągle w sprawie o rozwód łatwiej. Rozwodem z winy kobiety kończyło się nieco ponad 2% spraw, a rozwodem z winy mężczyzny – ok. 10%.
