by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediatorNAZWISKO W FIRMIE SPÓŁKI Z O.O. GRANICE INGERENCJI KRS
Prawo do posługiwania się własnym nazwiskiem w firmie spółki jest silnie zakorzenione w polskiej i europejskiej tradycji prawnej. Nazwisko w firmie spółki z o.o. nie budzi co do zasady zastrzeżeń. Ma też silne oparcie w przepisach prawa firmowego. Wynika ono zarówno z przepisów o firmie przedsiębiorcy znajdujących się w kodeksie cywilnym, jak i z ugruntowanej praktyki sądowej oraz przyjętych zwyczajów. W praktyce rejestrowej prawo to często zderza się jednak z automatyzmem oceny podobieństwa nazw. W końcu – jedno nazwisko może nosić wiele osób. Zdarza się, że sąd odmawia wpisu do KRS firmy spółki zawierającej popularne nazwisko.
Nazwisko w firmie spółki z o.o.: potencjalne problemy
Jakie problemy mogą powstać, gdy chcemy używać nazwiska wspólników w firmie spółki z o.o.? Chodzi oczywiście o potencjalne ryzyko wprowadzenia klienteli w błąd.
Sąd Rejestrowy, zamiast badać realne ryzyko pomyłki, czasem koncentruje się wyłącznie na brzmieniu firmy i statycznym zestawieniu kodów PKD. W efekcie przedsiębiorca, który dąży do uporządkowania marki lub ujednolicenia zapisu nazwiska, napotyka odmowę wpisu, mimo braku jakiejkolwiek styczności rynkowej z innymi podmiotami.
Kluczowe dla zrozumienia sporu jest rozróżnienie pojęć: firma to oznaczenie przedsiębiorcy, a nie nazwa handlowa, marka czy nazwa przedsiębiorstwa. Jej funkcją jest identyfikacja podmiotu w obrocie prawnym. Dlatego ustawodawca wymaga, aby firma odróżniała dostatecznie danego przedsiębiorcę od innych działających na tym samym rynku. To właśnie pojęcie „tego samego rynku” staje się osią sporów w postępowaniu przed KRS.
„Ten sam rynek”: Realna styczność klienteli, a nie statystyka PKD, ani deklarowany obszar działalności
Zdarza się, że sądy rejestrowe w ogóle pomijają przesłankę „tego samego rynku” i badają wyłącznie brzmienie firmy. Jest to praktyka nieprawidłowa. Do pomyłki może dojść tylko na tym samym rynku. Aby więc w ogóle zastanawiać się nad tym, czy firmy różnią się dostatecznie, by się na tym samym rynku odróżniać, trzeba wpierw ustalić, że przedsiębiorcy działają na tym samym rynku. Co to w praktyce znaczy?
Ten sam rynek a PKD
W postępowaniu rejestrowym „ten sam rynek” bywa błędnie interpretowany np. przez zakres kodów PKD. Należy jednak pamiętać, że:
- PKD ma charakter deklaratoryjny: Często obejmuje działalność, której spółka faktycznie nie prowadzi, a wpis rzadko odzwierciedla dokładnie realną strukturę działalności.
- Brak narzędzi analitycznych: Sąd Rejestrowy nie dysponuje aparatem badawczym właściwym dla organów ochrony konkurencji. Nie bada substytucyjności usług, kanałów dystrybucji ani struktury popytu.
Trzeba pamiętać, że kody PKD wybierane są często szeroko, by w przypadku poszerzenia oferty i działalności spółki nie trzeba było ich dodawać (co rodzi koszty i formalności). Do wpisanych kodów PKD należy więc podchodzić zawsze z ostrożnością.
Ten sam rynek a deklarowany obszar działalności
Kiedy indziej sądy widzą ten sam rynek przez pryzmat deklaracji działania na terytorium całej Polski, którą znajdujemy w umowie spółki. A przecież najczęściej nie ma to nic wspólnego z rzeczywistością i jest wpisywane wyłącznie „na zapas”, „na wszelki wypadek”, gdyby trafił się klient z innego miasta. Te deklaracje w 90% nie mają wiele wspólnego z rzeczywistością. Wiele spółek deklaruje wręcz działalność na terenie RP i poza jej granicami. Nie ma w tym nic złego. Nie pozwala to jednak na automatyczne przyjęcie, że oznacza to „zarezerwowanie” korzystania z danej firmy na terenie całego świata.
Jak interpretować właściwy rynek?
Rynek właściwy w rozumieniu art. 43³ § 1 k.c. należy interpretować w sposób wąski – jako przestrzeń, w której dochodzi do realnego styku potencjalnej i realnej klienteli, której oferuje się te same lub substytucyjne towary lub usługi (U. Promińska, Kodeks Cywilny. Komentarz, Warszawa 2009, s. 430 i n.).
By mówić o tym samym rynku, musimy wykazać, że działania przedsiębiorców są skierowane do klienteli, których zakresy krzyżują się w znacznym stopniu tak samo, jak przedmiot ich ofert, które zaspokajają te same potrzeby w tym samym segmencie cenowym.
Nazwisko w firmie spółki z o.o. Ten sam rynek – przykład
Weźmy prosty przykład: Kowalski spółka z o.o. z siedzibą w Piotrkowie Trybunalskim świadczy wyspecjalizowane usługi szkoleniowe w zakresie BHP w sektorze B2B, jej klientami są tylko inne firmy. Tymczasem, w Łodzi działa Jan Kowalski i Anna Kowalska Stomatologia Spółka jawna. Widzimy więc, że mimo posługiwania się tym samym nazwiskiem, ryzyko pomyłki faktycznie nie istnieje. Co więcej, nie istniałoby również, gdyby obie spółki były spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością i nazywały się – każda – Kowalski Sp. z o.o. Myślę, że grupa pracowników wysłana na szkolenie przeciwpożarowe zorientuje się, że to jednak inna firma jeszcze przed zbiorową ekstrakcją.
Nazwisko w firmie spółki z o.o. Ten sam rynek – case study
W ostatnich dniach pisałem opinię prawną dla spółki, której KRS odmówił wpisu zmiany firmy. Spółka chciała zmienić pisownię nazwiska właścicieli, która do tej pory pisana była w sposób typowy dla innych języków. To tak, jakbym ja do tej pory miał spółkę Jakubietz Spółka z o.o. albo Yakubiec Sp. z o.o. i wpadłbym na pomysł, żeby tę nazwę spółki dostosować do prawdziwej pisowni mojego nazwiska. Zmiana pisowni, co ważne, nie pociągała za sobą żadnej zmiany wymowy, a wiązała się ze zmianą jednej litery dokładnie „v” na „w” popularnym nazwisku kończącym się na „wski” – oczywiście, nie podaję jej nazwy. Co ważne, ta spółka działa w sektorze b2b i to bardzo wąskim i wyspecjalizowanym.
Co zrobił sąd? Odmówił wpisania zmiany i poradził, aby wziąć pod uwagę, że firma powinna w sposób dostateczny odróżniać danego przedsiębiorcę od innych. Wszystko się zgadza, tylko że żadna z firm, która na tym samym rynku działa, nie miała w nazwie tego nazwiska. A inne spółki które je w firmach mają, działają na zupełnie innych rynkach i ryzyko pomyłki jest dokładnie takie samo, jak we wcześniej opisanym – zmyślonym – przykładzie.
Co zrobili klienci? W odpowiedzi zmienili nazwę dodając do polskiej pisowni swojego nazwiska słowo „Group”. Tym razem sąd oddalił wniosek o wpis tej zmiany, bo w Polsce jest już jedna (!) spółka o dokładnie takiej samej nazwie. Fakt, że działa na drugim końcu kraju i zajmuje się czymś zupełnie innym, czego pomylić absolutnie nie sposób – nie został przez sąd uwzględniony.
Nazwisko w firmie spółki z o.o. Jak wygląda „ten sam rynek” w orzecznictwie sądowym?
Przyjrzyjmy się temu bliżej na przykładzie trzech, reprezentatywnych wyroków:
- Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 2 marca 2022 r. II CSKP 253/22, w którym czytamy: „Rynek właściwy geograficznie obejmuje obszar, na których działają obaj przedsiębiorcy. Istotniejsze znaczenie mają jednak pojęcia „rynek” i „ten sam rynek” definiowane przy użyciu kryterium produktowego (asortymentowego). W tym sensie – „ten sam rynek” obejmuje oferowane nabywcom produkty (towary), które służą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, posiadają zbliżone cechy i właściwości, a także podobne ceny i poziom jakości oraz towary, które można łatwo zastąpić ze względu na ich przeznaczenie.”
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – I Wydział Cywilny z dnia 9 sierpnia 2019 r. w sprawie I AGa 359/18, w którym czytamy: „Rozumienia pojęcia tego samego rynku nie należy ograniczać jedynie do aspektu geograficznego, czy też terytorialnego, gdyż powinno się go uwzględniać także w kontekście kryterium czasowym oraz przede wszystkim kryterium produktowym (asortymentowym). Zatem nawet jeśli dwóch przedsiębiorców działa na tym samym rynku w znaczeniu terytorialnym, a brak jest pozostałych kryteriów, a w szczególności kryterium produktowego (odwołującego się do przedmiotu działalności) można przyjąć, że nawet znaczne podobieństwo firm dwóch lub więcej przedsiębiorców nie pozostaje w sprzeczności z art. 433§ 1 KC.”
- Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – XXII Wydział Własności Intelektualnej z dnia 9 sierpnia 2022 r. XXII GW 205/21, w którym sąd stwierdził, że przepis art. 433 § 1 KC wymaga, aby firmy odróżniały się od siebie w sposób dostateczny; przy ocenie stopnia tej dostateczności należy uwzględnić pełne brzmienie firm, ze wszystkimi ich elementami składowymi, nie poprzestając jedynie na porównaniu ich rdzenia, w tym przedrostków (prefiksów) lub przyrostków (sufiksów), szczególnie w sytuacji, gdy są one popularne i spotykane masowo w obrocie.
Dodatki „Group” czy „Holding” oraz cudzysłów jako słabe dystynktory
Dodatki fakultatywne (jak „Group”) nie zmieniają oceny kolizyjności, jeżeli rdzeń firmy pozostaje identyczny, a przedsiębiorcy działają na tym samym rynku. W orzecznictwie uznaje się je za tzw. słabe dystynktory, co oznacza, że ich rola w budowaniu odróżnialności jest wtórna wobec korpusu firmy. Jednak w sytuacji braku styczności rynkowej, nawet minimalne zróżnicowanie powinno być uznane za wystarczające.
Jako bardzo słaby dystynktor należy wskazać umieszczanie nazwy w cudzysłowie. Lepiej już zmienić ją całkowicie albo dodać inny element, które wartość odróżniająca będzie realna. Podobnie rzecz się ma z pisaniem nazwy np. drukowanymi literami. Moim zdaniem, jest to cecha trzeciorzędna, która ma na celu bardziej pozorować odmienność, niż ją faktycznie tworzyć.
FAQ: Najczęstsze pytania przedsiębiorców
- Czy Sąd może odmówić wpisu, jeśli identyczna firma działa w innej branży? Zdarza się to często z powodu automatyzmu działania Sądu. Jednak jest to podstawa do zaskarżenia orzeczenia, jeśli spółki nie działają na tym samym rynku.
- Czy dopisanie „Group” rozwiązuje problem kolizji? Nie zawsze. Jeśli rynki się pokrywają, taki dodatek rzadko wystarcza. Jeśli rynki są różne, zmiana ta powinna być zaakceptowana. To samo dotyczy cudzysłowu.
- Czy prawo do nazwiska chroni przed odmową wpisu? Tak, nazwisko jako dobro osobiste podlega ochronie, a ograniczenie jego używania w firmie wymaga wykazania konkretnego zagrożenia dla bezpieczeństwa obrotu.
Zderzyłeś się z odmową wpisu firmy do KRS?
Często to, co dla referendarza jest „brakiem odróżnialności”, dla sądu wyższej instancji jest prawnie chronioną tożsamością przedsiębiorcy. Zapraszam do kontaktu – pomożemy przygotować argumentację, która przełamie automatyzm sądu rejestrowego.
Zapraszam również tych wszystkich, którzy są ofiarami bezprawnego podszywania się pod ich firmy i tracą na pasożytnictwie ze strony nieuczciwych przedsiębiorców. Nasza kancelaria pomaga również tym wszystkim, którzy mierzą się z nieusprawiedliwionymi oskarżeniami o takie działania.