mediacje rodzinne

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

BEZPODSTAWNE WZBOGACENIE W ROZLICZENIU KONKUBINATU

Pisałem wczoraj o problemach związanych z rozliczeniem nakładów na firmę konkubenta. Nakłady te opisałem szeroko jako nakłady finansowe, starania osobiste i praca, a także zajmowanie się domem, dziećmi w celu stworzenia partnerowi warunków do skupienia się na biznesie. Dzisiaj chciałem skupić się na jednym z narzędzi, które mają pomóc w rozliczeniu tych nakładów. Przedstawię bezpodstawne wzbogacenie.

WSTĘP. Bezpodstawne wzbogacenie – jak odzyskać pieniądze i nakłady na firmę partnera?

Przez lata wspólnie budowaliście firmę. Formalnie ta firma należy tylko do jednej osoby. Po rozstaniu słyszysz: „to nie jest Twoje”. Najgorsze jest to, że prawo nie przyznaje Ci wprost żadnej ochrony. Sytuacja jest więc trudna, ale masz szanse.

W takich sytuacjach jednym z najczęściej stosowanych narzędzi jest „bezpodstawne wzbogacenie” – ale jego zastosowanie w konkubinacie jest trudne i wymaga precyzyjnej strategii. W praktyce wiele takich spraw kończy się niepowodzeniem – nie dlatego, że roszczenie było bezzasadne, ale dlatego, że zostało źle ujęte od strony prawnej. Sprawy te są trudne, ale znane są przykłady z orzecznictwa Sądu Najwyższego, które mówią wprost, że to możliwe.

Czym jest bezpodstawne wzbogacenie i kiedy ma zastosowanie?

Bezpodstawne wzbogacenie to narzędzie prawa cywilnego, które służy do odzyskania tego, co bez podstawy prawnej przeszło z Twojego majątku do cudzego majątku. Bezpodstawne wzbogacenie składa się więc z 3 elementów:

1. cudzego wzbogacenia;
2. twojego zubożenia;
3. braku podstaw prawnej do tego.

W przypadku konkubinatu nie ma jednej, wyraźnej podstaw prawnej do transferów między Waszymi majątkami. Poszczególne transfery mogą jej wcale nie mieć. To co sobie „dawaliście” może więc podlegać zwrotowi. Kluczowe jest jednak to, że w przypadku konkubinatu te „świadczenia” często przybierają postać faktycznej pracy, starań, utrzymania domu, zajmowania się dziećmi. Rzadziej zaś są typowymi nakładami finansowymi na firmę partnera. Chociaż i te się zdarzają. Pewną trudnością będzie jednak wykazanie związku przyczynowego między Twoimi nakładami, a wzbogaceniem Twojego partnera.

Zanim podejmiesz decyzję o rozliczeniu nakładów za pomocą bezpodstawnego wzbogacenia, zbadaj, dowiedz się, czym różnią się wkłady do spółki od nakładów na cudze przedsiębiorstwo i sprawdź, jakie są tego konsekwencje.

Dlaczego bezpodstawne wzbogacenie jest kluczowe przy rozliczeniu konkubinatu?

Rozliczenie konkubinatu jest widoczną i uzasadnioną potrzebą społeczną. Jednak ciagle brak przepisów, które regulowałyby je wprost. Bezpodstawne wzbogacenie jest tą konstrukcją, która w pewnym zakresie pozwala tego dokonać, gdy nie ma innych możliwości. Bezpodstawne wzbogacenie często staje się ‘ostatnią deską ratunku’ dla partnera, który formalnie nie ma żadnych praw do firmy.

Jakie nakłady można rozliczać jako bezpodstawne wzbogacenie?

Wasze nakłady na firmę drugiego partnera mogły mieć różną postać. Przyjrzyjmy się im bliżej.

1. Nakłady finansowe. Są najłatwiejsze do wykazania, ale rzadko są jedynymi nakładami. Mogą to być nakłady na finansowanie startu, lub późniejszego dokapitalizowania firmy. Znajdziemy tu:
   • przelewy – obojętne, czy na konto firmowe (rzadkość), czy na konto osobiste.
   • gotówka – oczywiście trudniej jest to udowodnić, ale przecież jest to możliwe (nagrania rozmów, korespondencja, dowód wypłaty znacznej kwoty z banku);
   • kryptowaluty.
2. Praca w firmie. W szczególności, jeśli była darmowa lub opłacana znacznie poniżej stawki rynkowej za pracę tego rodzaju. Nie ma przy tym znaczenia, czy była zawarta umowa o pracę, czy też była ona świadczona „na czarno”. Brak formalnej umowy może w niektórych przypadkach ułatwiać wykazanie, że świadczenia miały charakter nakładu, a nie klasycznego stosunku pracy.
3. Zajmowanie się domem. Jeśli Wasze starania związane z zajmowaniem się domem były faktyczne, regularne i miały realną wartość rynkową, warto spróbować wykazać, że był to Wasz nakład na majątek drugiego partnera. Będzie to trudne, ale możliwe. Musicie wykazać:
   • na czym polegała Wasza praca;
   • jaka była jej wartość rynkowa;
   • że istniał związek przyczynowy między świadczeniem przez Was tej pracy a „uwolnieniem” energii, zwiększeniem możliwości zawodowych i zarobkowych partnera. Widać to szczególnie na pierwszym etapie budowania firmy, kiedy partner pracował sam przez kilkanaście godzin dziennie, nie miał żadnego pracownika, a firma przetrwała tylko dzięki jego ciężkiej pracy (jego wersja) lub tylko dzięki Waszej ciężkiej pracy (Twoja wersja), gdyż dzięki Twojej ciężkiej pracy w domu, on mógł się skupić na swojej ciężkiej pracy w firmie.

Największe problemy w sprawach o bezpodstawne wzbogacenie między partnerami

Wykorzystanie bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia do rozliczenia konkubinatu nie jest jednak rozwiązaniem idealnym. Doznaje ono bowiem swoich ograniczeń.

• Jednym z nich jest aktualna regulacja tzw. nienależnego świadczenia, o której wspomina art. 411 k.c. Przepis ten nie pozwala żądać zwrotu świadczenia, jeśli osoba je spełniająca wiedziała, że nie ma do tego podstawy prawnej.
• Drugim ograniczeniem jest to, że bezpodstawne wzbogacenie nie daje nam podstaw do uczestnictwa we wzbogaceniu się drugiego z partnerów dzięki naszym nakładom, a jedynie o ich zwrot.

Przykład: jeśli nasze nakłady na firmę partnera wyniosły 200.000 PLN w „darowiźnie”, a nasza pełnoetatowa praca w domu i opieka nad dziećmi przez 10 lat wyceniona jest na 600.000 PLN (po 5 tysięcy miesięcznie, z czego na partnera przypada połowa tej kwoty: 300.000 PLN), to będziemy mogli żądać zwrotu 500.000 PLN. Jeśli jednak te nakłady (załóżmy, że nie miał swojego kapitału, a początkowo pracował wyłącznie sam po kilkanaście godzin dziennie) pozwoliły mu rozwinąć firmę, która obecnie jest warta 10 milionów złotych, to bezpodstawne wzbogacenie nie pozwoli nam żądać ustalenia, że firma należy w połowie do nas.

Czyniąc nakłady na majątek partnera poprzez bezpodstawne wzbogacenie nie stajemy się jego wspólnikami, ani współwłaścicielami jego majątku. Bliżej nam do „pożyczkodawcy”, niż wspólnika.

Uwaga: To nie są sprawy, w których wystarczy ‘opowiedzieć historię’ – konieczne jest jej precyzyjne przełożenie na konstrukcję prawną. W praktyce widzimy czynniki najczęściej decydują o przegranej – nawet w sprawach, które „życiowo” wydają się oczywiste. Waszymi „przeciwnikami” będą m.in.:

• brak dokumentów;
• „domowy” charakter relacji;
• mieszanie ról (partner / pracownik / inwestor);
• upływ czasu;
• emocje i konflikt;
• niechęć niektórych sądów do stosowania prawa (trudne) zamiast stosowania przepisów (łatwe).

W wielu przypadkach dostrzeżenie właśnie tych elementów na początku – w trakcie wstępnej analizy sprawy pozwala uniknąć wieloletniego i kosztownego procesu bez realnych szans powodzenia.

Co trzeba udowodnić w sądzie?

By uzyskać rozliczenie swoich nakładów na firmę partnera, trzeba będzie wykazać m.in.:

• co dokładnie było nakładem (konkretne rodzaje i czas świadczenia usług, konkretne kwoty przelane, dane w gotówce, kryptowalutach);
• jaka była jego wartość (co może być trudne w szczególności przy wycenie „zajmowania się domem i dziećmi), ale przecież można odnieść się do cen rynkowych opieki i sprzątania;
• jaki był wpływ na majątek drugiej strony (to jest najtrudniejszy do wykazania element, w każdej sytuacji, w każdej rodzinie może to wyglądać inaczej);
• brak podstawy prawnej.

Pamiętajmy, że do każdej sprawy trzeba podejść indywidualnie i przeanalizować wiele lat faktycznego funkcjonowania danej rodziny.

Kiedy bezpodstawne wzbogacenie NIE zadziała?

Wykorzystanie konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia wiąże się z określonymi trudnościami.

1. Pierwszą z nich jest świadomość, że świadczenie było nienależne. Przed tym zarzutem można się jednak obronić powołując się na Wasze ustalenia i podział obowiązków, starań i zaangażowania.
2. Drugą jest brak związku przyczynowego między Waszym zubożeniem, a wzbogaceniem drugiej strony.
3. Istnienie jakiejś podstawy prawnej również wyłączy użycie bezpodstawnego wzbogacenia.
4. Musimy pamiętać również o przedawnieniu.
5. W pewnych przypadkach będziecie mieć problem z udowodnieniem, że świadczyliście dane usługi i pracę, Kidy indziej z ich wyceną lub wykazaniem, że czyniliście określone nakłady finansowe – zwłaszcza w gotówce. Tym kwestiom należy zawsze bardzo dokładnie przyjrzeć się indywidualnie w każdej sprawie.

Czy Twoja sytuacja kwalifikuje się do roszczenia?

Decyzja o wystąpieniu z roszczeniem opartym na bezpodstawnym wzbogaceniu do rozliczenia Twoich nakładów na firmę / spółkę partnera nie jest łatwa. Zacznijmy od powtórzenia, że jest to narzędzie, którego używamy, gdy nie mamy już żadnego innego. Warto jednak z niego skorzystać, m.in. gdy:

• finansowałaś firmę;
• pracowałaś w firmie bez wynagrodzenia albo za stawkę znacznie poniżej rynkowej;
• prowadziłaś dom i zajmowałaś się dziećmi;
• firma powstała „w trakcie” Waszego związku;
• nie masz formalnych praw do niej.

Jeśli część z tych okoliczności dotyczy Ciebie, może to oznaczać, że istnieje potencjał do dochodzenia roszczeń. Ich skuteczność zależy jednak zawsze od właściwego wyboru podstawy prawnej, strategii i odpowiedniego dobrania dowodów.

Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z powyższych sytuacji, to najczęściej jest to moment, w którym warto podjąć pierwsze kroki – zanim utracisz dostęp do dowodów lub druga strona ułoży swoją wersję zdarzeń.

Bezpodstawne wzbogacenie to nie wszystko – jakie są alternatywy?

Ogólne zasady dochodzenia roszczeń związanych z rozliczeniem konkubinatu opisałem już wczoraj. teraz wymienię alternatywy wobec bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia. Są to m.in.:

1. spółka cywilna – kiedy sąd może uznać, że w konkubinacie powstała spółka cywilna obejmująca firmę zarejestrowaną tylko na jednego partnera?;
2. pożyczka;
3. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia;
4. zlecenie;

O każdej z tych możliwości napiszę niedługo osobny artykuł.

Jak możemy pomóc?

Każda sprawa dotycząca rozliczenia konkubinatu wymaga indywidualnego podejścia – nie ma tu jednego schematu działania. Kancelaria Jakubiec i Wspólnicy prowadzi sprawy od początku do końca. W Twoim przypadku zaczniemy od

• szczegółowego wywiadu i poznania Twojej historii;
• przeanalizujemy istniejące podstawy prawne;
• określimy cele i wybierzemy strategię;
• pomożemy Ci zebrać i zabezpieczyć dowody;
• przeprowadzimy negocjacje / skierujemy sprawę do sądu.

Pamiętaj: W sprawach o rozliczenie konkubinatu kluczowe znaczenie ma nie tylko to, czy masz rację – ale to, czy jesteś w stanie ją udowodnić w odpowiedni sposób.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy konkubinat można rozliczyć?
   • Tak, chociaż jest to bardzo trudne. Przepisy nie odnoszą się do tego wprost, więc trzeba korzystać z konstrukcji, które nie były tworzone bezpośrednio do tego celu.
2. Czy bezpodstawne wzbogacenie daje możliwość ustalenia, że jestem współwłaścicielem firmy partnera?
   • Nie, bezpodstawne wzbogacenie i nienależne świadczenie nie pozwalają Ci na ustalenie, że firma lub udziały należą również do Ciebie. Możesz jednak żądać zwrotu wartości swoich świadczeń, nakładów.
3. Czy sądy łatwo stosują przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu do rozliczenia konkubinatu?
   • Nie, polskie sądy w ogóle niechętnie rozliczają konkubinat. To się jednak zmienia w ostatnich latach. Bezpodstawne wzbogacenie jest jedną z tych konstrukcji, które wydają się tu najbardziej naturalnie dopasowane.

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

PODZIAŁ MAJĄTKU I FIRMY PO KONKUBINACIE

To jest problem, o którym się nie mówi. Mnóstwo par żyje w nieformalnych związkach. Tworzą faktycznie funkcjonujące rodziny, mieszkają razem, mają i wychowują wspólnie dzieci. Dzielą się obowiązkami i budują biznes. O ile jednak firma jest formalnie zarejestrowana na nich oboje i są oni np. wspólnikami spółki z o.o., to nie ma większych komplikacji. Prawdziwe problemy pojawiają się jednak wtedy, gdy udziały w spółce przypadają tylko jednej osobie, ale była ona w stanie zaangażować się w biznes właśnie dzięki staraniom i wieloletniej „pracy” w domu drugiej strony, która się tym domem i dziećmi zajmowała, uwalniając jego czas i energię poświęcone biznesowi. Znam przypadki, kiedy ten biznes powstał w oparciu o majątek darowany lub pożyczony od „teściów”.

Podział majątku i firmy po konkubinacie. Co musisz wiedzieć?

Najważniejsze informacje to:

1. W konkubinacie nie macie wspólnego majątku;
2. Na ustalenie własności lub praw do firmy może mieć wpływ źródło finansowania jej powstania;
3. Ważne, czy drugi z partnerów budował firmę, finansował jej powstanie, był zaangażowany w jej prowadzenie;
4. Do rozliczeń będziecie stosować inne przepisy, niż przy małżeństwie;
5. Wiele osób po dekadach wspólnego życia dowiaduje się, że nie ma nic.

Podział majątku po konkubinacie polega na dochodzeniu roszczeń cywilnych (np. zwrotu nakładów lub bezpodstawnego wzbogacenia), ponieważ w przeciwieństwie do małżeństwa nie istnieje wspólność majątkowa. Kluczowe będzie określenie, czy Twoje transfery na majątek drugiej strony były wkładem do spółki, czy nakładem na cudze przedsiębiorstwo, gdyż to rozróżnienie będzie determinowało Twoje prawa i możliwość ustalenia, że firma jest Waszą wspólną własnością, czy też masz może roszczenie o zwrot nakładów. Już teraz możecie przeczytać tekst, w którym wyjaśniam, jak udowodnić wniesienie wkładów do firmy partnera.

Czy w konkubinacie istnieje wspólny majątek?

Zacznijmy od tego, że w przeciwieństwie do małżeństwa, w konkubinacie nie powstaje wspólny majątek. Mimo że oboje przyczyniacie się do zaspokojenia potrzeb rodziny, prawo traktuje Was jak niemal obcych sobie ludzi. Jeśli „przy okazji” nie macie np. spółki cywilnej albo nie kupiliście razem nieruchomości, nie powstanie żadna współwłasność. Z pewnością też nie ma domniemania, że wszystko, co zarobicie jest wspólne.

Jak wygląda rozwód i podział firmy?

Jest to jeden z tych tematów, które poruszam dość często. Zacznijmy jednak od tego, że o rozwodzie mówimy tylko wtedy, gdy mamy do czynienia z małżeństwem. Możecie posłuchać mojego podcastu, w którym opowiadam właśnie o rozwodach małżeństw, które prowadzą razem biznes. Mówiłem tam o możliwych scenariuszach i przygotowaniach do całego procesu. Przez przygotowania mam na myśli nie tylko „zbieranie haków” rozwodowych, ale solidne przygotowanie firmy, pracowników, kontrahentów, klientów do rozwodu i rozstania. Mam na myśli trudną pracę, którą należy włożyć w to, żeby firma przetrwała ten bardzo trudny i niebezpieczny moment, jakim jest rozwód jej właścicieli.

Jako adwokat zajmujący się prawem gospodarczym i prawem rodzinnym, widziałem osobiście spółki, które zostały pochłonięte przez konflikt małżonków – właścicieli. Widziałem też inne, dla których rozwód małżonków – wspólników, był wykorzystaną szansą na oczyszczenie atmosfery w firmie, a każdemu z nich dał oddech i środki do dalszej działalności. O odejściu wspólnika ze spółki możecie przeczytać ten mój artykuł, w którym pokazuję najważniejsze elementy tej układanki, m.in.: 1) zakaz konkurencji; 2) poufność; 3) zasady odpowiedzialności za zobowiązania, które ujawnią się w przyszłości; 4) zabezpieczenie spłaty.

Wiele zależy od samych zainteresowanych. Ale wiele również od tego, czy maja mądrych doradców (przyjaciół, rodziców, prawników, a teraz również asystentów AI, którzy wpływają na naszą percepcję wzmacniając myślenie tunelowe, a przez sprzężenie zwrotne prowadzą do zawężenia przestrzeni negocjacyjnej. W kontekście wpływu AI na dynamikę sporu zaproponowałem koncepcję Sprzężonego Błędu Konfirmacji, Coupled Confirmation Bias, CCB, którą rozwinąłem w tym artykule). Jeśli interesuje Was ten temat, możecie posłuchać również tego odcinka.

Jakie ryzyka wiążą się z rozwodem?

Każdy rozwód ma duży potencjał eskalacyjny. Gdy w grę wchodzi również podział firmy, walka o jej własność, o jej przyszłość, o to, kto i na jakich zasadach w niej zostanie, a kto i na jakich zasadach z niej wyjdzie – eskalacja może być wielowymiarowa i dynamiczna. Dochodzą do tego również czynniki wizerunkowe, których kumulację omawiam w artykule poświęconym rozwodom VIP.

Natomiast w przypadku małżeństw, poruszamy się jednak w jakichś ryzach prawnych. Prawo rodzinne i cywilne udziela nam pewnych odpowiedzi, daje określone prawa. Jest to materia bardzo trudna, ale jednak… jakaś jest.

Jednym z dobrych sposobów przejścia przez ten trudny okres jest mediacja. Ma ona szczególne znaczenie i rolę w rozliczeniu związków nieformalnych, bowiem daje możliwość poruszania się po zasadach słuszności, uczciwości, odpowiedzialności za drugiego człowieka, a nie bezdusznych przepisach, które tych wartości nie podzielają.

W przypadku zakończenia nieformalnego związku nie ma jednak żadnego rozwodu, a zasady ewentualnych rozliczeń są zupełnie inne.

Podział majątku i firmy po konkubinacie – jakie przepisy mają zastosowanie?

Prawo polskie póki co ucieka od uregulowania statusu majątkowego osób, które w małżeństwie nie są. Tu możecie sami przeczytać projekt ustawy o związkach partnerskich oraz jedną z opinii o projekcie. W obecnym stanie będziemy jednak musieli używać takich konstrukcji, jak:

1. bezpodstawne wzbogacenie;
2. nakłady na cudzy majątek;
3. spółka cywilna – nawet zawarta ustnie lub w sposób dorozumiany – sprawdź, kiedy sąd może uznać, że w konkubinacie powstała nieformalna spółka cywilna obejmująca własność firmy zarejestrowanej tylko na jednego partnera?;
4. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia i wiele innych.

Mówimy najcześciej o jednej z dwóch sytuacji:

1. Prowadzicie firmę razem, tzn:
   • jesteście jej współwłaścicielami;
   • jedno z Was jest właścicielem, a drugie w niej pracuje albo wręcz ją współtworzy w sposób przypominający zaangażowanie i odpowiedzialność właściciela, a dalece wykraczający poza to, czego oczekuje się od pracownika;
2. Firmę faktycznie i formalnie prowadzi tylko jedno z Was, a drugie nie ma z nią nic wspólnego. Tutaj też możemy wyróżnić sytuacje, w których:
   • jedno z partnerów nie angażuje się w firmę, ale miało swój „udział” w jej finansowaniu podczas jej zakładania lub dokapitalizowało ją później;
   • nie ma żadnego powiązania osobowego ani kapitałowego między jednym z partnerów, a firmą drugiego.

Gdy firma należy do obojga konkubentów

Jeśli jesteście współwłaścicielami firmy i rzeczywiście macie do niej prawa, to sprawa jest znacznie prostsza. Więcej o współwłasności udziałów w spółce z o.o. możecie przeczytać tutaj i tutaj. Oczywiście, współwłasność udziałów w spółce należy wyraźnie rozróżnić od statusu wspólnika przypadającego niezależnie obu konkubentom, gdy np. każde z nich ma 50% udziałów.

W każdym razie, rozpad Waszego związku może, ale nie musi oznaczać końca współpracy. Jeśli zdecydujecie się na zakończenie wspólnego biznesu, macie wiele rozwiązań, m.in.:

1. wspólną sprzedaż biznesu osobie trzeciej;
2. wykup udziałów jednego z Was przez drugie;
3. zmianę formy zaangażowania jednego z Was i przyjęcie np. roli biernego inwestora.

Czy masz prawo do firmy partnera w konkubinacie?

Jeśli jednak firma jest formalnie własnością tylko jednego z partnerów, sprawa wygląda inaczej. Musimy powiedzieć sobie to jasno: w świetle prawa fakt, że żyjecie razem nie ma wielkiego znaczenia. Dlatego bardzo ważne jest uregulowanie kwestii majątkowych już na początku związku. Dotyczy to w szczególności sposobu i zaangażowania każdego z Was we wspólną działalność. Dlaczego to jest ważne? Ponieważ:

1. istnieje ogromna różnica między tym, co uważacie za „wasze”, a tym, jak to wygląda w świetle prawa;
2. fakt, że środki z działalności przeznaczane są na potrzeby rodziny nie oznacza, że firma należy do rodziny – cokolwiek miałoby to nie oznaczać;
3. rozliczenie nakładów na zgromadzony majątek, w tym nakładów w postaci codziennej pracy w domu na rzecz rodziny, wygląda jednak zupełnie inaczej w przypadku małżeństw i par nieformalnych;
4. majątek wyglądający z zewnątrz na wspólny, najcześciej nie będzie wspólny z prawnego punktu widzenia.

Rozliczenie konkubinatu jest dostrzegane również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (jak słynne postanowienie w sprawie I CSK 969/25), ale póki co są to próby wylewania wody z tonącego okrętu wiaderkiem. Tu możecie przeczytać, jak bronić się przed bezpodstawnymi i wygórowanymi roszczeniami byłego partnera, również gdy kierowane są w stronę Waszej firmy.

Praca na rzecz rodziny jako nakład na majątek konkubenta?

Bardzo ważne będzie to, czy oboje byliście zaangażowani przez własną pracę lub kapitał w powstanie tej firmy. Często bowiem będzie ona wspólnym dziełem obojga partnerów, chociaż formalnie właścicielem jest tylko jeden z nich.

Kiedy indziej natomiast – najczęściej kobieta – zajęła się domem i ciężko pracowała na „zaspokojenie spraw wewnętrznych” tej rodziny, podczas gdy mężczyzna zajął się biznesem – „sprawami zewnętrznymi.” Czy jednak i w takiej sytuacji można udawać, że wieloletnia praca „w domu” nie powinna być uwzględniona w końcowym rozliczeniu?

Moim zdaniem powinna. A świadczenie „pracy” na rzecz rodziny „w domu” należy traktować w bardzo podobny sposób, jak przy rozliczaniu analogicznych sytuacji między małżonkami. Tam taką pracę traktuje się często jako niemal równorzędny wkład w powstanie majątku wspólnego, o czym pisze w świetnym artykule mecenas Adrianna Rybarska.

Na gruncie konkubinatu majątku wspólnego nie ma. Należałoby więc to ostrożnie traktować w sposób podobny do nakładów na majątek drugiego z konkubentów. Te nakłady polegałyby na świadczeniu tych wszystkich codziennych usług i zwolnieniu z tego obowiązku drugiego partnera, który mógł skupić się dzięki temu na biznesie. Należy jednak podkreślić, że czym innym są nakłady na cudzy majątek, które rodzą prawo żądania ich zwrotu, a czymś zupełnie innym ewentualne prawo do ustalenia współwłasności tego majątku.

Nieformalna bigamia i koszmar rozliczeń

Powstaje jednak jeden bardzo poważny problem: jak „intensywny” musi być związek? Jak blisko musza być ze sobą ludzie, byśmy mogli mówić o nieformalnym pożyciu na tyle mocnym, by próbować w ogóle tę konstrukcję zastosować? Czy muszą mieszkać razem? Czy muszą mieć wspólne dzieci? W przypadku małżeństwa jest prościej – ono albo jest, albo go nie ma. W przypadku związków nieformalnych granica jest znacznie bardziej płynna.

A co w sytuacji, kiedy ktoś jest w kilku związkach nieformalnych jednocześnie albo „przeplatają się” one i jedna osoba nie może się zdecydować i na przykład regularnie co dwa lub trzy lata powraca od jednej kobiety do drugiej, a potem z powrotem? I niech to trwa przez klikanaście lat. Znam osobiście taki przypadek, w którym jedna z „konkurentek” zwyciężyła i skłoniła tego nieformalnego, długo niemogącego się zdecydować „bigamistę” do ślubu. Z punktu widzenia rozliczeń i prób ustalania ewentualnych praw jednego z partnerów do części majątku drugiego, jest to sytuacja piekielnie trudna.

Do czego prowadzi uzależnienie finansowe w nieformalnym związku?

W praktyce wiele osób po latach wspólnego życia orientuje się, że:

1. nie wiedzą nic o firmie i nie mają do niej żadnych praw;
2. nie są właścicielami, ani współwłaścicielami nieruchomości, w której mieszkają;
3. nie mają praw do oszczędności zgromadzonych przez partnera;
4. są od niego w pełni zależne, nie mają żadnej pozycji zawodowej, nie mają swojego majątku;
5. ich status przypomina współczesne niewolnictwo.

Jest to szczególnie bolesne dla kobiet, które przez jakiś czas cieszyły się wysokim statusem materialnym, przywykły do niego. Teraz wizja utraty wszystkiego i brak alternatyw mogą je zmuszać do akceptacji przemocy, zdrad i poniżenia. Tak, to dzieje się częściej, niż nam się zdaje. Brak kompetencji zawodowych – mimo formalnego, zdobytego dawniej wykształcenia, jedynie pogłębia ten stan. Podział majątku i firmy po konkubinacie bywa największym wyzwaniem w ich życiu. O przemocy finansowej, jej postaciach i formach zwalczania możecie przeczytać tutaj w artykule mecenas Marii Jantczak.

Czy można udowodnić współwłasność firmy partnera?

Przepisy prawa nie dają prostej odpowiedzi na to pytanie. W każdej sytuacji, znacznie lepiej było zadbać o to na początku związku, niż dowodzić tego po 20 albo 30 latach. Nie jesteśmy jednak bez szans. Wiele zależy od:

1. formy organizacyjnej działalności (jdg, spółka cywilna, spółka handlowa);
2. źródła nakładów na firmę (czy pochodziły z majątku partnera, czy zrzuciliście się razem, a może była to darowizna od rodziców?);
3. waszych pierwotnych ustaleń i tego, czy są na nie dowody.

Czy ta sytuacja dotyczy Ciebie?

W praktyce zgłaszają się do nas osoby, które przez lata funkcjonowały w związku nieformalnym i dopiero po rozstaniu zaczynają rozumieć, jak wygląda ich sytuacja prawna.

Warto rozważyć konsultację prawną szczególnie wtedy, gdy:

• firma formalnie należy do Twojego partnera, ale była budowana w czasie trwania Waszego związku,
• przekazywałeś lub przekazywałaś środki na jej założenie lub rozwój (przelewy, gotówka, wsparcie rodziny),
• pracowałeś lub pracowałaś w tej firmie bez formalnego wynagrodzenia albo na warunkach niewspółmiernych do zaangażowania,
• zajmowałeś się lub zajmowałaś domem i dziećmi, umożliwiając drugiej stronie rozwój działalności,
• nie masz formalnych praw do majątku, który z zewnątrz wyglądał na „wspólny”,
• druga strona odmawia jakichkolwiek rozliczeń albo kwestionuje Twój wkład,
• w grę wchodzą istotne wartości (firma, nieruchomości, oszczędności).

👉 W takich sytuacjach bardzo często istnieje przestrzeń do dochodzenia roszczeń – ale ich zakres i podstawa prawna wymagają indywidualnej oceny.

Jaką drogę prawną wybrać przy podziale majątku i firmy po konkubinacie?

To jedno z najważniejszych pytań w sprawach o podział majątku i firmy po konkubinacie.
W przeciwieństwie do rozwodu, nie ma jednego trybu postępowania ani jednego „właściwego pozwu”.

To, jaką drogę wybierzesz, zależy przede wszystkim od tego, co faktycznie wydarzyło się między Wami w trakcie związku.

W praktyce najczęściej wchodzą w grę cztery podstawowe kierunki:

1. Zwrot nakładów na majątek partnera

Jeżeli finansowałeś lub finansowałaś firmę (np. przelewami, gotówką, wsparciem rodziny), możesz dochodzić zwrotu tych środków.
To najczęstsza podstawa prawna w sprawach o rozliczenie konkubinatu.

👉 Kluczowe znaczenie mają:

• dowody przepływów pieniędzy,
• moment ich przekazania,
• cel (inwestycja / pomoc „rodzinna” / pożyczka).

2. Bezpodstawne wzbogacenie

Jeżeli druga strona wzbogaciła się Twoim kosztem – a nie da się tego zakwalifikować jako pożyczki ani inwestycji – może być zasadne dochodzenie roszczeń właśnie na tej podstawie.

👉 To rozwiązanie „awaryjne”, ale często skuteczne tam, gdzie:

• brak formalnych ustaleń,
• brak umów,
• relacja miała charakter mieszany (życiowo-finansowy).

Trzeba jednak zaznaczyć, że bezpodstawne wzbogacenie oznacza raczej zwrot nakładów, a nie wspólne bogacenie się. W praktyce może to być ogromna różnica. Co ciekawe – nakłady te (oraz roszczenie o ich zwrot) mogą być znacznie wyższe, niż końcowa wartość firmy (lub jej proporcjonalnej części), jeśli biznes nie poszedł zbyt dobrze.

3. Ustalenie istnienia spółki cywilnej

Jeżeli wspólnie prowadziliście biznes – nawet bez umowy – możliwe jest wykazanie, że w rzeczywistości istniała między Wami spółka cywilna.

👉 Sąd będzie badał m.in.:

• czy mieliście wspólny cel gospodarczy,
• czy działaliście w sposób oznaczony,
• czy wnieśliście wkłady i ponosiliście ryzyko gospodarcze.

To jedna z najtrudniejszych, ale potencjalnie najbardziej „wartościowych” ścieżek. Wiąże się jednak również z ryzykiem: solidarną odpowiedzialnością wspólników za zobowiązania spółki.

4. Rozliczenie pracy i zaangażowania (w tym pracy w domu)

W niektórych sytuacjach możliwe jest wykazanie, że Twój wkład polegał nie na finansowaniu firmy, ale na pracy – również tej wykonywanej na rzecz rodziny.

👉 Może to obejmować:

• pracę w firmie bez wynagrodzenia,
• organizację życia rodzinnego,
• przejęcie obowiązków domowych, które umożliwiły drugiej stronie rozwój biznesu.

To obszar najbardziej złożony dowodowo, ale coraz częściej podnoszony w praktyce.

Dlaczego wybór właściwej podstawy prawnej ma kluczowe znaczenie?

W sprawach o podział majątku i firmy po konkubinacie ten sam stan faktyczny można próbować „opowiedzieć” na kilka sposobów – ale tylko jeden z nich będzie skuteczny procesowo.

Błędny wybór oznacza często:

• oddalenie powództwa,
• utratę czasu i kosztów,
• wzmocnienie pozycji drugiej strony.

Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek działań warto odpowiedzieć sobie na jedno pytanie:

👉 czy wiem, czego tak naprawdę chcę dochodzić – i na jakiej podstawie prawnej?

Jeżeli nie – to jest moment, w którym warto zatrzymać się i przeanalizować swoją sytuację, zanim sprawa trafi do sądu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ):

1. Czy możliwy jest podział majątku i firmy po konkubinacie?
   • Tak, ale obecnie bardziej przypomina zwrot nakładów na cudzy majątek, niż rozliczenie wspólnego wzbogacenia się.
2. Czy mam prawo do firmy partnera?
   • Możesz mieć, jeśli wykażesz, że środki na jej założenie pochodziły z Twojego majątku albo np. od Twoich rodziców.
3. Jak wygląda podział wspólnej firmy w przypadku zakończenia nieformalnego związku?
   • Nie musicie dzielić wówczas firmy, jeśli czujecie, że będziecie potrafili współpracować. Jest to jednak trudne. Najczęściej jeden z partnerów kupuje „udział” w firmie od drugiego. Możliwe jest wspólne sprzedanie firmy osobie trzeciej. Można też zmienić zakres i sposób zaangażowania jednego z Was. Najpierw jednak trzeba się upewnić, że rzeczywiście oboje macie prawo do firmy, a nie jest ona własnością tylko jednego z Was.
4. Co muszę udowodnić w sądzie?
   • To zależy, czego chcesz. Jeśli chcesz ustalić, że jesteś współwłaścicielką firmy, musisz udowodnić, że środki na jej założenie należały w dużej części do Ciebie lub Twojej rodziny. Wówczas istnieje szansa na uznanie, że doszło do nieformalnego zawarcia spółki cywilnej.
5. Budowaliśmy tę firmę razem. Czy to nic nie znaczy?
   • Znaczy i to bardzo dużo. Ale kluczowe będzie ustalenie, czy Twoje zaangażowanie oznaczało umowę o pracę (choćby na czarno) czy wspólne budowanie biznesu, współdecydowanie, ponoszenie odpowiedzialności. Czy razem wnosiliście wkłady, czy razem ponosiliście ryzyko? To wszystko będzie miało znaczenie w sądzie.
6. Jak się zabezpieczyć, by po latach nie zostać z niczym?
   • Najlepiej, jeśli już na samym początku związku określicie i sformalizujecie pewne zasady. Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby firma, którą założycie była spółką z o.o., w której oboje macie udziały. Albo żeby zobowiązać się, że określoną część z dochodów przeznaczacie na wspólne inwestycje, choćby w nieruchomości.

Podział majątku i firmy po konkubinacie – pomoc prawna

Sprawy dotyczące rozliczenia konkubinatu należą do najbardziej złożonych sporów majątkowych.
Nie ma tu jednego trybu postępowania ani oczywistych rozwiązań – każda sprawa wymaga indywidualnej analizy i dobrania właściwej konstrukcji prawnej.

Pomagamy w szczególności w sytuacjach, gdy:

• firma została zbudowana w trakcie związku, ale formalnie należy tylko do jednej osoby,
• konieczne jest ustalenie, czy doszło do wspólnego przedsięwzięcia (np. spółki cywilnej),
• w grę wchodzą roszczenia o zwrot nakładów, rozliczenie finansowania albo pracy,
• konflikt między partnerami utrudnia jakiekolwiek porozumienie.

Na etapie współpracy:

• analizujemy możliwe podstawy prawne roszczeń i ryzyka procesowe,
• pomagamy określić realne cele (i scenariusze alternatywne),
• prowadzimy negocjacje, mediacje oraz postępowania sądowe.

Co zrobić teraz?

Jeżeli masz wątpliwości, czy masz jakiekolwiek prawa do firmy lub majątku – nie zaczynaj od pozwu.

Najpierw trzeba ustalić:

• jaka podstawa prawna wchodzi w grę,
• jakie masz realne dowody,
• jakie są możliwe scenariusze (ugoda vs. spór).

👉 W wielu sprawach to właśnie pierwszy krok decyduje o wyniku całego postępowania. Skontaktuj się z nami:

📩 kancelaria@jakubieciwspolnicy.pl
📞 536 270 935

by Maria Jantczak

CZYM JEST PRZEMOC FINANSOWA W ZWIĄZKU?

Mamy dwie podstawowe formy przemocy fizyczną oraz psychiczną. Jedną z form przemocy psychicznej jest przemoc finansowa i to nią (z punktu widzenia związków) zajmę się w tym artykule. Przemoc finansowa przy okazji spraw rozwodowych oraz licznych rozmów prowadzonych z Klientami często ujawnia się jako przyczyna rozpadu pożycia małżeńskiego. Nierzadko bywa ona początkowo starannie maskowana. Czym jest przemoc finansowa? Jak ją rozpoznać, zanim zdąży skutecznie zrujnować relację? I wreszcie – co najważniejsze – jak z nią walczyć? Na te pytania odpowiada niniejszy artykuł.

Przemoc finansowa- kogo najczęściej dotyka?

Przemoc finansowa w przeważającej liczbie przypadków dotyka kobiet. Dlaczego? Ponieważ to właśnie kobiety wciąż – statystycznie i praktycznie – biorą na siebie główny ciężar wychowywania dzieci oraz prowadzenia gospodarstwa domowego. Mężczyźni natomiast częściej realizują się zawodowo, zapewniając rodzinie środki utrzymania.

W klasycznym podziale ról nie ma nic złego, każdy ma przecież prawo do organizacji życia po swojemu. Problem pojawia się wówczas, gdy osoba przynosząca pieniądze do domu zaczyna traktować je jak formę nacisku, a siebie samego – niczym domowego ministra finansów i najwłaściwszego dysponenta budżetu w jednym. Praca wykonywana w domu bywa w takich sytuacjach uznawana za błahy wkład w funkcjonowanie rodziny.

Czym jest przemoc finansowa?

Przemoc finansowa (zwana również ekonomiczną) polega na kontrolowaniu przez jedną stronę wspólnych środków poprzez ograniczenie dostępu lub sposobu ich wykorzystywania drugiej stronie . Innymi słowy – jeden partner ma pieniądze, a drugi musi prosić o pozwolenie na ich użycie.

Przykład pierwszy: Partner zabrania kobiecie dostępu do wspólnego konta bankowego, mimo że oboje pracują i wpłacają na nie pieniądze.
On sam decyduje o wszystkich wydatkach, daje jej „kieszonkowe”, kontroluje paragony i odmawia pieniędzy na podstawowe potrzeby (np. leki, ubrania, transport), tłumacząc to „dbaniem o budżet”.

Przykład drugi: Mężczyzna choruje przewlekle i ma ograniczoną zdolność do pracy. Jego partnerka przejmuje pełną kontrolę nad jego dochodami (rentą/zasiłkiem), zabiera kartę bankową i decyduje o wszystkich wydatkach. Odmawia mu pieniędzy na leki, rehabilitację lub wizyty lekarskie, twierdząc, że „przesadza” albo że „nie ma na to budżetu”, jednocześnie wydając pieniądze na własne potrzeby.

W obu przypadkach mechanizm jest ten sam: pieniądz staje się narzędziem kontroli, a nie wspólnym dobrem.

Gdzie przebiega granica? Kontrola a wspólne ustalenia

Wspólne ustalenie budżetu, klasyczny podział ról w domu czy nawet rezygnacja jednego z małżonków z pracy zawodowej same w sobie nie są czymś złym, o ile są oparte na dobrowolności obydwóch stron.

Przemoc finansowa występuje się tam, gdzie:

a. jedna osoba podejmuje decyzje finansowe samodzielnie nie biorąc pod uwagę zdania drugiej strony,

b. druga strona nie ma realnego wpływu ani wiedzy na wydatki,

c. dostęp do pieniędzy jest warunkowy lub uzależniony od „posłuszeństwa”,

d. próby rozmowy o finansach kończą się groźbami, ośmieszaniem lub szantażem ekonomicznym,

e. mimo początkowego podziału ról, dochodzi do uderzenia w poczucie własnej wartości drugiego partnera, umniejszania jego roli oraz tego, co druga strona robi dla rodziny, tylko ze względu na fakt, że nie przynosi pieniędzy do domu.

Kiedy zaczyna się przemoc? 

Zazwyczaj przemoc finansowa nie zaczyna się z dnia na dzień.  Gdyby przecież tak się zdarzyło, że np. z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, mąż konfiskuje portfel żony, wówczas wywołałoby to opór, nagły sprzeciw. Zazwyczaj przemoc zaczyna się od drobnych decyzji.

Przykładowo mężczyzna prowadzi biznes i proponuje, żeby kobieta po urodzeniu dzieci nie wracała do pracy, bo przecież po co będzie traciła czas na dojazdy do niej, poza tym kto zajmie się dziećmi, kiedy będą chore (przecież nie on, bo on ma firmę). W taki sposób  na lata kobieta pozostaje pracując (jedynie i aż) w domu. Zazwyczaj traci ona realny wpływ na finanse, nie wie w jakiej formie mąż prowadzi firmę, nie wie czyj jest dom, gdzie są akty notarialne, jakie są hasła do banku, żyje z tego, co łaskawie da jej mąż. Takie sytuacje dzieją się i trwają latami. Czasami z wygody (gdy kieszonkowe od męża jest duże), lecz zazwyczaj ze strachu “jak ja dam sobie radę kiedy odejdę”, “widzę, że mnie zdradza, ale bez niego jestem nikim, nie ma gdzie się podziać, nie mam za co żyć”. To nie są hasła z telenoweli, to słowa kobiet, z którymi w ostatnim czasie miałam okazję rozmawiać. 

Skutki przemocy finansowej

Długotrwała przemoc finansowa prowadzi nie tylko do problemów materialnych, ale również do: 

1. utraty samodzielności i poczucia sprawczości,
2. zależności ekonomicznej utrudniającej odejście z relacji,
3. obniżonego poczucia własnej wartości,
4. problemów z powrotem na rynek pracy. 

Krótko mówiąc: brak pieniędzy to często brak realnego wyboru.

Jak się bronić? (czyli kilka kroków zanim powiesz „dość”)

1. Dokumentuj – przelewy, wiadomości, ograniczenia, brak dostępu do środków.

2. Zadbaj o własne konto – nawet jeśli pieniądze są „wspólne”.

3. Nie podpisuj dokumentów w ciemno – miłość miłością, ale kredyt zostaje.

4. Porozmawiaj z prawnikiem – najlepiej zanim sytuacja stanie się dramatyczna.

5. Pamiętaj, że pieniądze to nie łaska – to narzędzie do normalnego funkcjonowania.

Przemoc finansowa a prawo – dlaczego ma znaczenie procesowe?

Przemoc finansowa nie jest jedynie problemem relacyjnym czy „kwestią domowych ustaleń”. W świetle prawa może stanowić formę przemocy domowej, a jej istnienie ma realne znaczenie w postępowaniach sądowych – w szczególności rozwodowych.

W praktyce sądowej przemoc finansowa bywa kwalifikowana jako zachowanie naruszające obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania małżonków. Może mieć wpływ na ustalenie winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego, a także na rozstrzygnięcia dotyczące alimentów, zabezpieczenia roszczeń czy sposobu korzystania z majątku wspólnego.

Co istotne, ograniczanie drugiemu małżonkowi dostępu do środków finansowych, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej czy zatajenie informacji o stanie majątku może zostać ocenione przez sąd jako działanie umyślne i długotrwałe, a nie „neutralna organizacja finansów”.

Przemoc finansowa a majątek wspólny

Wbrew obiegowym przekonaniom fakt, że jedna osoba zarabia, nie oznacza, że pieniądze „należą tylko do niej”. W małżeństwie objętym wspólnością majątkową wynagrodzenie wchodzi do majątku wspólnego. Tak zaś, gdzie mamy rozdzielność majątkową, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy.

W mojej praktyce spotykam się z sytuacjami, w których jeden z małżonków:

a. nie ma dostępu do rachunków bankowych,

b. nie zna wysokości dochodów drugiej strony,

c. nie wie, jakie zobowiązania zostały zaciągnięte,

d. dowiaduje się o kredytach lub długach dopiero w trakcie rozwodu.

Takie działania nie tylko pogłębiają zależność ekonomiczną, ale często utrudniają późniejszy podział majątku i obronę własnych praw.

Przemoc finansowa- Podsumowanie

Przemoc finansowa nie pozostawia siniaków, ale skutecznie pozbawia wolności. Jeśli w związku jedna osoba ma pełnię władzy nad pieniędzmi, a druga jedynie dostęp warunkowy – to nie jest partnerstwo, lecz system zależności. Jeżeli rozpoznajesz opisane mechanizmy w swojej relacji, warto zasięgnąć profesjonalnej porady prawnej, zanim sytuacja stanie się dramatyczna. Prawo daje narzędzia ochrony – trzeba tylko wiedzieć, kiedy i jak z nich skorzystać.

Chcesz przeczytać inne artykuły z zakresu prawa rodzinnego, zapraszam na stronę: https://jakubieciwspolnicy.pl/alienacja-rodzicielska-przykra-rzeczywistosc/

Chcesz dowiedzieć się więcej o przemocy finansowej, oto link do:

a. spotu Rzecznika Praw Obywatelskich: https://www.youtube.com/watch?v=4eFBG-w2tHI

b. badań prowadzonych w ramach Europejskiego Instytutu Równości Płci: https://odpowiedzialnybiznes.pl/wp-content/uploads/2023/08/EIGE_Factsheet_EconomicViolence.pdf

c. analizy kosztów ponoszonych przez przez społeczeństwo związku z przemocą ekonomiczną: https://newcomb.tulane.edu/sites/default/files/LA%20report%20IPV%20costs_3%2022%2024_final%20(1).pdf

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

ROZMOWA O MEDIACJACH Z JERZYM ZIELIŃSKIM

Zobaczcie moją rozmowę z Jerzym Zielińskim – redaktorem naczelnym Magazynu Pewna Terapia oraz prowadzącym podcast na Youtube. Rozmawialiśmy o sporach, konfliktach, mediacjach i negocjacjach. Czy udało mi się wszystko wytłumaczyć? Oceńcie sami.

Jerzy Zieliński podcast – to przestrzeń ważnych rozmów na trudne tematy

Jerzy Zieliński podcast to kanał na YouTube, na którym rozmawia się o sprawach trudnych. Dlatego uznaliśmy, że to dla mnie świetna przestrzeń do rozmowy. Nasza rozmowa dotyczyła mediacji i negocjacji w trudnych sprawach rodzinnych i gospodarczych. Tak, wbrew pozorom mają one ze sobą wiele wspólnego. Starałem się pokazać, ze mediacja jest narzędziem zarządzania konfliktem, a sąd miejscem jego formalnego rozstrzygnięcia. To nie to samo – i nie służy temu samemu celowi.

Opowiadałem o przyczynach konfliktów i ich rozwiązywaniu. Mówiłem o korzyściach płynących z dialogu. Podałem prawdziwe przykłady z własnej praktyki. Dowiecie się, kim był człowiek, który powiedział „Chcę udowodnić, że on jest świnią.”

Z tej rozmowy dowiecie się między innymi:

1. czym różni się konflikt od sporu? – Konflikt to spór, który eskalował do etapu, w którym to człowiek zaczyna być problemem.
2. czym jest eskalacja? – to (nie?) zamierzone i (nie?) kontrolowane wejście na wyższy próg szkodzenia drugiej stronie i ponoszenia strat. Oznacza to, że jesteśmy gotowi „zrobić krzywdę komuś” i godzimy się na to, że ten ktoś „zrobi krzywdę nam”. Eskalacja polega na tym, że godzimy się na to, że te krzywdy będą coraz większe.
3. czemu sąd nie rozwiązuje sporów? – bo są od ich rozstrzygania, a przyznanie racji nie ma nic wspólnego z usunięciem przyczyn sporu.
4. dlaczego mediacja często jest lepsza od sądu? – jest szybsza, tańsza i mniej sformalizowana.
5. jak rozmawiać o trudnych sprawach? – szczerze i z odwagą, asertywnie i uważnie.
6. o co kłócą się wspólnicy? – zapewniam, że nie tylko o pieniądze!
7. i… jak można negocjować z kosmitami – na sam koniec zostawiam Wam przykład, czy można tak negocjować, żeby obie strony były zachwycone? Przykład kosmitów i Egipcjan pokazuje, że tak.

Dlaczego rola mediacji rośnie?

Mediacja nie zastąpi sądów. Ona służy czemuś innemu. Sądy są ostatnią deską ratunku, po która należy sięgnąć, gdy inne środki zawiodły. Niestety, wiele osób ciągle od nich zaczyna. A przecież powinniśmy zadać sobie pytanie, czy musimy angażować aparat państwowy, żeby załatwiać nasz sprawy?

Zgodnie z najnowszymi danymi Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczącymi mediacji rodzinnych, liczba spraw kierowanych do mediacji systematycznie rośnie. Potwierdza ich skuteczność w rozwiązywaniu sporów rodzinnych.

Co warte podkreślenia, nie chodzi tu tylko o ilość, ale jakość. Mediacja pozwala usunąć spór, ochronić lub naprawić relację albo chociaż zminimalizować tarcia w przyszłości. To bardzo cenna właściwość, o której często zapominamy.

O tym, że spory można skutecznie rozwiązywać również poza sądem, możecie przeczytać m.in. na stronie https://www.americanbar.org/groups/dispute_resolution/resources/ największej na świecie organizacji zrzeszającej adwokatów w USA.

Zalety mediacji, w tym znaczne skrócenie czasu potrzebnego na załatwienie sprawy, są przedstawione w tym raporcie: https://www.coe.int/en/web/cepej/cepej-stat. Z raportu tego dowiecie się m.in., że szczególny nacisk kładzie się teraz na tzw. Child-Inclusive Mediation. Jest to mediacja z udziałem dzieci. Nasza kancelaria wdraża jako priorytet w ochronie dobra małoletnich. Niestety, ciągle spotykamy się z niechęcią niektórych mediatorów starszego pokolenia. Niedawno jeden z nich powiedział, że „nie zwariował jeszcze, żeby zapraszać dzieci do mediacji” – a mowa była o 16 letnim chłopaku.

O tym, jak ja sam zacząłem zajmować się prawem rodzinnym możecie przeczytać m.in. tutaj:

PRAWO RODZINNE – MAŁE PRAWO WIELKIEJ WAGI

Zapraszamy do kontaktu!

Jeśli chcecie porozmawiać o sporach, które prowadzicie albo konfliktach, których jesteście stroną, odezwijcie się do nas.

Pomagamy rozwiązywać spory, szukamy optymalnych rozwiązań i szukamy porozumienia, gdy tylko jest możliwe.

W pierwszej kolejności stawiamy na porozumienie, ale nie unikamy procesu, gdy jest potrzebny.

📩 kancelaria@jakubieciwspolnicy.pl

📞 536 270 935

Pracujemy po to, żeby Wam pomóc!

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

PRAWO RODZINNE – MAŁE PRAWO WIELKIEJ WAGI

Gdy studiowałem, robiłem doktorat z prawa rynku kapitałowego i byłem na aplikacji adwokackiej, nie doceniałem wagi prawa rodzinnego. Myślałem, że zajmują się nim ci, dla których inne obszary były za trudne. Zastanawiałem się, co to za sprawy? O co tyle krzyku? W przepisach regulujących prawo rodzinne nie dostrzegałem piękna, a same sprawy wydawały mi się nudne. Musiało upłynąć kilka dobrych lat, żebym zrozumiał, jak bardzo się wtedy myliłem.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie jest imponujący

Sprawy rodzinne wydawały mi się kiedyś nudne. W polskich warunkach sam kodeks rodzinny (będę już używał tej skróconej nazwy) nie robi specjalnego wrażenia. W porównaniu z innymi kodeksami, a i wieloma zwykłymi ustawami, wygląda, jak ubogi krewny. Nie imponuje jego objętość, a i w samych przepisach próżno szukać piękna, które można dostrzec przecież w innych aktach prawnych.

Poza tym, jego regulacje nie mają polotu, są staroświeckie i pisane przez ludzi, o dwa pokolenia starszych ode mnie. Czuję to, jak go czytam.

Prawo rodzinne wydawało mi się przez to nieciekawe.

Dlaczego sprawy rodzinne są ważne?

Z czasem zrozumiałem, że moje wyobrażenie było tylko częściowo uzasadnione. Miałem okulary początkującego teoretyka, który aspirował do miana intelektualisty i oceniał pawo rodzine z punktu widzenia finezji konstrukcji prawa cywilnego, w tym handlowego, lub prawa karnego. Rzeczywiście, są one znacznie bardziej rozbudowane, a ich konstrukcje są zdecydowanie ciekawsze. Rola prawa rodzinnego przejawia się jednak zupełnie gdzie indziej.

Nie jest to prawo pisane dla prawników lub intelektualistów. Jest to prawo, które reguluje obszary najbliższe człowiekowi. W końcu – jest ono zbiorem reguł, które mają zapewnić ochronę najsłabszym – tym, którzy nie są w stanie sami o siebie zadbać – dzieciom, a także osobom, które tę zdolność w dorosłym wieku utraciły, lub z różnych powodów, nigdy jej nie nabyły. W końcu, to właśnie prawo określa relacje między małżonkami oraz formę zawarcia i zakończenia małżeństwa. Są to więc obszary z natury bardzo ważne.

Zrozumiałem więc, że prawo rodzinne jest, jakie jest. Niezbyt lotne, mentalnie w poprzedniej epoce, legislacyjnie kulawe. Ale innego nie mamy. A właśnie ono dotyka tych sfer, które są bardzo delikatne, a z którymi wiąże się tyle niepotrzebnego lęku, cierpienia, krzywdy, tęsknoty i nadziei.

Dlaczego zająłem się sprawami rodzinnymi?

Przyczyn było kilka. Z pewnością miały na to wpływ moje doświadczenia osobiste. W wieku lat 40 człowiek inaczej postrzega już świat i siebie samego, niż 15 lat wcześniej. Ma inne priorytety i gdzie indziej dostrzega to, co jest naprawdę ważne.

Dostrzegłem jednak, że moje doświadczenia z obszaru prawa gospodarczego, mogę wykorzystać z powodzeniem w sprawach rodzinnych. Zapytacie, co mają one ze sobą wspólnego? Przecież podstawą mojej działalności są spółki handlowe, spory między wspólnikami, umowy inwestorskie. Od kilkunastu lat zajmuję się negocjacjami… No właśnie. Z czasem zaczem zaczęli do mnie trafiać klienci prowadzący firmy rodzinne, gdzie negocjowałem tak, jak w innych spółkach. Ale dostrzegłem, że jest tam znacznie większa głębia relacji, niż w „zwykłym” biznesie.

Okazało się, że głównym obszarem do pracy między tymi ludźmi była najczęściej nie tyle ich firma, co rodzina. Początkowo czułem się niepewnie, ale… dobrze mi to wychodziło.

Ten pierwszy klient

W końcu, jako do specjalisty od spółek przyszedł do mnie… klient w sprawie rozwodowej. Prowadził z żoną spółkę z o.o. (przekształconą wcześniej ze spółki cywilnej). Ich masy majątkowe były mocno wymieszane, nie wiadomo było, co jest czyje. Mówił, że był u kilku prawników zajmujących się rozwodami, ale żaden nie rozumiał spraw spółkowych. Uśmiechnąłem się tylko… Wziąłem tę sprawę i był to strzał w 10!

O tych sprawach pisałem m.in. tutaj:

https://jakubieciwspolnicy.pl/wspolwlasnosc-udzialow-w-spolce-z-o-o-2/

Polecił mnie kolejnym osobom. A ja dostrzegłem, że umiejętności i doświadczenie negocjacyjne, które zdobyłem negocjując w biznesie, mogę zastosować w również w sprawach rodzinnych. Wtedy rozpocząłem studia podyplomowe z Negocjacji, Mediacji i Alternatywnych Sposobów Rozwiązywania Sporów na Uniwersytecie Warszawskim. Poszedłem tam, żeby podszkolić się z negocjacji, a „zakochałem się” w mediacjach. Biorę w nich od tego czasu udział z przyjemnością jako pełnomocnik stron, albo prowadzę je jako mediator. Duża część z tych mediacji, to mediacje w sprawach rodzinnych.

Dzisiaj zajmuję się na równi sprawami gospodarczymi i rodzinnymi. Co je łączy? Nie kodeksy, ale sposób myślenia. Zrozumiałem, że proces cywilny w sądzie nastawiony jest na spór, eskalację, konflikt, walkę i angażowanie kolejnych osób. Najczęściej nie sprzyja to ani biznesowi, ani rodzinie. W przeciwieństwie do większości prawników, ja nie idę od razu do sądu. Prawie zawsze staram się załatwić sprawę w drodze negocjacji lub mediacji. Dlaczego? Bo tak jest lepiej dla moich Klientów. I tych, którzy negocjują rozstanie ze wspólnikiem, i dla tych, którzy negocjują rozstanie z małżonkiem.

Chcę być bardzo jasno zrozumiany – nie unikam sądu, ani konfrontacji. Zwyczajnie – nie zaczynam od nich.

Potrzebujecie pomocy?

Jeśli potrzebujecie pomocy prawnej, odezwijcie się do mnie:

📩 kancelaria@jakubieciwspolnicy.pl

📞 536 270 935

Z przyjemnością z Wami porozmawiam, poświecę Wam mój czas i pełną uwagę. Jestem tu po to, żeby Wam pomóc.

Jeśli zainteresował Was ten temat, możecie poczytać moje teksty lub posłuchać mojego podcastu. Linki zostawiam Wam niżej:

https://open.spotify.com/embed/episode/0rQBJJwm9kN1KBCWI4UR3p?utm_source=generator

RÓŻNICE MIĘDZY MEDIACJĄ, ARBITRAŻEM A PROCESEM

PODSTAWOWY BŁĄD ATRYBUCJI W SPRAWACH RODZINNYCH

Możecie w końcu zobaczyć naprawdę wartościową publikację w New York Law Journal, dotyczącą standardów mediacji w sprawach rodzinnych: https://repository.yu.edu/server/api/core/bitstreams/cdaddfef-f5bf-42ec-a33c-5a2b6f276ab9/content

by Adrianna Rybarska

PIECZA NAPRZEMIENNA CZY CZĘSTE KONTAKTY?

Coraz częściej w polskich sądach rodzinnych pojawia się alternatywa dla klasycznego modelu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie – piecza naprzemienna. Choć wciąż budzi ona obawy i kontrowersje, praktyka i badania pokazują, że może być lepszym rozwiązaniem zarówno dla dziecka, jak i dla rodziców. Czym różni się od tzw. „częstych kontaktów” i dlaczego warto rozważyć ją w sporach opiekuńczych?

Piecza naprzemienna a częste kontakty

Czy piecza naprzemienna jest dobrym rozwiązaniem? Przez lata standardem w orzecznictwie sądów rodzinnych był podział: dziecko mieszkało na stałe z jednym z rodziców (najczęściej matką), a drugi miał możliwość spędzania z nim określonych dni, zwykle w weekendy. W ten sposób powstawała nierówność ról – jeden rodzic stawał się „codziennym opiekunem”, a drugi „weekendowym bywalcem”. Łatwo zgadnąć, jakie były efekty. Jednym z nich była rosnąca frustracja i pretensje między rodzicami. Drugim – wypaczona ocena rodziców w oczach samego dziecka.

Nie bez znaczenia są również zmiany kulturowe i społeczne, których elementem jest znaczny wzrost aktywności ojców w wychowywanie ich dzieci również po rozstaniu z ich matką. Ojcowie są teraz znacznie bardziej zaangażowani, niż kiedyś. Przekłada się to widocznie na ilość czasu spędzanego przez nich z dziećmi.

Czym są częste kontakty?

W ostatnich latach pojawiła się tendencja do przyznawania rodzicom „częstych kontaktów” – nawet kilka razy w tygodniu. Ma to na celu utrzymanie bliskości dziecka z obojgiem rodziców. Jednak w praktyce taki model, zwłaszcza przy konflikcie między rodzicami, może prowadzić do narastania napięć. Dziecko jest przerzucane między domami. Odbywa się to często w atmosferze pretensji i niechęci, a przeprowadzki stają się polem kolejnych sporów.

W skrajnych przypadkach angażowany bywa kurator. Zamiast uspokoić sytuację, może to jednak dodatkowo wzmagać poczucie braku bezpieczeństwa i nadzoru. Bądźmy szczerzy – jeśli konieczna jest obecność obcej osoby, by rodzice mogli przekazać sobie dziecko, to znaczy, że jest naprawdę źle. Jaką wystawia im to ocenę? Czy zawsze jest to konieczne? Poza tym – kurator przychodzi przecież w określonym z góry czasie – ogranicza to znacznie niemal wszelką elastyczność w zmianie sztywnego grafiku.

Nie chcę być źle zrozumiana – nie jestem przeciwniczką częstych kontaktów co do zasady. Uważam, że taki system może się bardzo dobrze sprawdzić. Jednak warunkiem tego jest dobra komunikacja między rodzicami. A o nią często jest bardzo trudno.

---

Piecza naprzemienna – o co w niej chodzi?

Alternatywą dla częstych kontaktów jest piecza naprzemienna. Jest to model, w którym dziecko mieszka naprzemiennie u każdego z rodziców, najczęściej w określonym rytmie – tygodniowym, dwutygodniowym itp. W odróżnieniu od „kontaktu”, który zakłada niepełną obecność jednego z rodziców, piecza daje obojgu rodzicom równy dostęp do codzienności dziecka.

Psycholodzy podkreślają, że dzieci dobrze adaptują się do dwóch domów – pod warunkiem, że w obu czują się kochane i bezpieczne.

„Dzieci potrafią mieć dwa domy, o ile rodzice nie każą im wybierać, który z nich jest ważniejszy.” – Specjalista OZSS w jednej ze spraw sądowych.

Przykłady z praktyki

• W jednej ze spraw, które prowadziłam, ośmioletnia dziewczynka powiedziała psychologowi: „Mam dwa domy i dwa pokoje”. Nie czuła się rozrywana. Mówiła, że czuje się… bogata. Dla niej było to coś fajnego, jak sama mówiła.
• Syn mojej klientki dopiero po przejściu na pieczę naprzemienną zaczął mówić o „moich rodzicach”, a nie „mamie i tacie osobno”. Właśnie ten system – paradoksalnie – zapewnił mu stabilność i bezpieczeństwo. Ta przeprowadzka co dwa tygodnie okazała się znacznie łatwiejsza, niż jeżdżenie miedzy domami kilka razy w tygodniu. Ogromne znaczenie miała również atmosfera między rodzicami. Widzieli się rzadziej i przekazywali sobie niezbędne rzeczy dziecka „w pakiecie”, przez co okazji do kłótni między nimi było zwyczajnie mniej.

Taki model często zmusza rodziców do współpracy: planowania, rozmów, wspólnego organizowania obowiązków. Konflikty słabną, a dziecko zyskuje spokój. Rodzice w końcu uczą się ze sobą rozmawiać i pragmatycznie współpracować.

---

Piecza naprzemienna – ochrona przed alienacją rodzicielską?

Wielu specjalistów wskazuje, że piecza naprzemienna utrudnia alienację rodzicielską – proces, w którym dziecko jest odseparowywane emocjonalnie od jednego z rodziców. Choć termin ten budzi kontrowersje, zjawisko jest realne i wymaga przeciwdziałania. Gdy dziecko przebywa naprzemiennie u obojga rodziców, trudniej jednego z nich „wymazać”. Oczywiście, bardzo ważne jest zapewnienie każdemu z rodziców i samemu dziecku kontaktów – np. telefoniczncych z drugim rodzicem, gdy tylko ktoś z nich będzie tego potrzebował. Z drugiej strony jednak rodzic, u którego dziecko dziecka akurat nie mieszka powinien powstrzymywać się przed dzwonieniem do niego kilka razy dziennie i wybijania go z rytmu i zajęć w drugim domu.

---

Nowoczesne spojrzenie na rodzinę po rozstaniu

Rozwód nie musi oznaczać wrogości. Rodzice mogą nadal być zespołem – nawet jeśli rodzina ma dwa adresy. Z punktu widzenia dziecka – oni ciągle są jego rodzicami. To, że nie są ze sobą, nie znaczy, że nie mają praw i obowiązków do związanych z wychowywaniem dziecka. Ono potrzebuje każdego z rodziców. Nawet jeśli mają teraz już ze sobą nie mieszkają. Jeśli dziecko czuje się kochane, bezpieczne i rozumie zasady, potrafi odnaleźć się w obu domach. Doświadczenia moich klientów wskazują, że dzieci nieraz bardzo ten system lubią, a oczywiste zmiany zasad funkcjonowania uważają za swego rodzaju atrakcję.

Prawdziwa bliskość nie mierzy się liczbą weekendów, ale codzienną jakością czasu spędzanego wspólnie z dzieckiem.

---

Przydatne źródła i raporty

Dla osób zainteresowanych tematyką pieczy naprzemiennej – poniżej znajdziesz rekomendowane źródła:

• United States Census Bureau – raporty dotyczące opieki naprzemiennej i współczesnych modeli rodzinnych:
  https://www.census.gov/library/publications.html
• European Commission – Justice and Consumers – przegląd tematów dotyczących praw dziecka i rodziny:
  https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/rights-child_en
• Rzecznik Praw Obywatelskich – wystąpienie dotyczące regulacji pieczy naprzemiennej w Polsce:
  https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-opieka-naprzemienna-uregulowanie-ms-odpowiedz
• Ministerstwo Sprawiedliwości – dane dotyczące orzecznictwa rodzinnego:
  https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/dobro-dziecka-priorytetem-w-orzecznictwie-rodzinnym
• Uniwersytet Warszawski – raport o pieczy naprzemiennej 
  https://pieczanaprzemienna.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2025/04/raport.pdf

---

Potrzebujesz wsparcia? Jesteśmy po to, by pomóc

Jeżeli zastanawiasz się, czy piecza naprzemienna może być dobrym rozwiązaniem dla Twojej rodziny – skontaktuj się z nami. Doradzimy, pomożemy w postępowaniu sądowym, a przede wszystkim zadbamy o dobro Twojego dziecka.

Współpracujemy z psychologami i psychiatrami dziecięcymi. Staramy się rozwiązywać sprawy naszych Klientów w mediacji, która naszym zdaniem przynosi najlepsze rozwiązania i sprzyja konstruktywnemu dialogowi.

📩 kancelaria@jakubieciwspolnicy.pl

📞 536 270 935

---

Polecane artykuły:

• Alienacja rodzicielska – przykra rzeczywistość
• Kontakty z dzieckiem – instrumentalne traktowanie

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

RÓŻNICE MIĘDZY MEDIACJĄ, ARBITRAŻEM A PROCESEM

Wśród tzw. Alternative Dispute Resolution (ADR), czyli alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów, wyróżnia się m.in. arbitraż i mediację. Obie te formy stanowią alternatywę wobec postępowania sądowego, lecz nie są ze sobą tożsame. Bywa jednak, że w języku potocznym są mylone. W tym artykule wyjaśniam, na czym polegają zasadnicze różnice między mediacją, arbitrażem a procesem sądowym oraz kiedy warto sięgnąć po każde z tych rozwiązań.

CZYM JEST MEDIACJA?

Różnice między mediacją arbitrażem a postępowaniem sądowym są istotne. O mediacji pisałem już wielokrotnie. W tych tekstach odwołuję się m.in. do własnych doświadczeń, które zbieram jako mediator oraz pełnomocnik stron w postępowaniach sądowych i mediacyjnych. Rozwiązywaniem sporów i negocjacjami zajmuję się od kilkunastu lat. Nie mam jeszcze doświadczenia w postępowaniach arbitrażowych, więc to, co o nich piszę, opieram na teorii. Nie zmienia to faktu, że jestem do nich przychylnie nastawiony. Zostawiam Wam tu linki do kilku moich przykładowych tekstów:

ROLA ADWOKATA W MEDIACJACH RODZINNYCH

DLACZEGO WARTO ZACZĄĆ OD MEDIACJI?

MEDIACJE MIĘDZY WSPÓLNIKAMI I ICH ZALETY

Tutaj więc nie będę tego wszystkiego powtarzał. Napiszę tylko, że mediacja jest sposobem rozwiązania sporów, który jest całkowicie dobrowolny, odformalizowany, poufny, odpłatny, a jego celem nie jest rozstrzygnięcie sporu, a właśnie jego rozwiązanie. Co więcej, podstawą tego rozwiązania jest porozumienie wypracowane przez strony, które nie może być z prawem sprzeczne, ale jego podstawą wcale nie muszą być normy prawne. Mediacja nie polega na wymianie argumentów w celu przekonania kogokolwiek, ale na przedstawianiu swojego punktu widzenia, otwierania się na punkt widzenia drugiej strony i wspólnym szukaniu rozwiązania. Więcej o mediacji możecie przeczytać również tutaj:

Centrum Mediacji przy KIG

https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/miedzynarodowe-i-polskie-standardy-dotyczace-mediacji

Czym jest arbitraż?

Arbitraż łączy w sobie pewne cechy postępowania sądowego i mediacji. Jest czymś „po środku”. Oczywiście, ma własne, charakterystyczne cechy. Postępowanie arbitrażowe jest również odpłatne – to jasne. Jest znacznie bardziej sformalizowane niż mediacja, ale mniej sformalizowane niż proces sądowy.

W arbitrażu dochodzi jednak do rozstrzygnięcia sporu, a więc przyznaniu racji jednej ze stron. Dokonuje tego tzw arbiter, czyli osoba pełniąca funkcję podobną do sędziego. Jest on jednak wyznaczany lub wybierany przez strony (czasem każda z nich powołuje po jednym, a ci dwaj wybierają trzeciego arbitra). Jednakże rozstrzygnięcia arbitrażowego zapadają w znaczne mierze w oparciu o „miękkie normy”, jakimi są zwyczaje, dobre obyczaje, zasady słuszności. Te reguły postępowania występują również w procesie sądowym, ale znacznie ustępują tzw. normom twardym, wynikającym z normatywnych aktów prawnych.

Postępowanie arbitrażowe jest co do zasady jednak znacznie szybsze i mniej sformalizowane od procesu sądowego, ale znacznie bardziej sformalizowane od mediacji. Jakby nie było, jest formą procesu nastawionego na polemikę między stronami i rozstrzygniecie sporu zamiast poszukiwania rozwiązania.

Arbitraż jest zawsze dobrowolny, ale prowadzi się go na podstawie tzw. zapisu na sąd polubowny – który najczęściej występuje w umowie między stronami. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby strony, które wcześniej zapisu na sąd polubowny nie uczyniły, wspólnie poddały swój spór pod jego rozstrzygnięcie już potem.

Więcej o arbitrażu przeczytacie tutaj:

Sąd arbitrażowy (sąd polubowny) – czym jest i jak działa?

Czym jest arbitraż

Różnice między mediacją arbitrażem a postępowaniem sądowym

Poniżej przedstawiam Wam tabelę z porównaniem postępowania sądowego, arbitrażowego i mediacji. Zobaczcie sami, jakie są między nimi różnice.

Kryterium	Postępowanie sądowe	Arbitraż	Mediacja
Charakter	Publiczne postępowanie oparte na przepisach prawa procesowego.	Prywatne postępowanie prowadzone przez wybranego arbitra lub sąd polubowny.	Dobrowolny, nieformalny proces oparty na dialogu stron przy udziale mediatora.
Dobrowolność	Uczestnictwo wynika z wszczęcia postępowania (pozew). Nie jest dobrowolne w sensie wyboru trybu.	Zazwyczaj dobrowolny — na podstawie zapisu na sąd polubowny lub umowy stron.	Całkowicie dobrowolna — strony mogą rozpocząć i zakończyć mediację w dowolnym momencie.
Decyzyjność	Orzeczenie wydaje sąd (sędzia), decyzja jest jednostronna i wiążąca.	Orzeczenie wydaje arbiter (wyrok arbitrażowy), zwykle wiążące dla stron.	Decyzję wypracowują same strony — mediator nie narzuca rozstrzygnięcia.
Formalizm	Wysoki — ścisłe procedury, terminy i zasady dowodowe.	Umiarkowany — mniej formalny niż postępowanie sądowe, ale z zachowaniem określonych reguł.	Niski — elastyczne zasady procesowe, dostosowane do potrzeb stron.
Czas trwania	Zazwyczaj długi — miesiące lub lata, zależnie od skomplikowania sprawy i obciążenia sądów.	Zazwyczaj krótszy niż postępowanie sądowe, choć zależy od sprawy i terminarza arbitrów.	Najkrótszy — często kończy się w ciągu kilku spotkań lub kilkunastu tygodni.
Koszty	Wysokie — opłaty sądowe, koszty pełnomocników, biegłych i innych ekspertów.	Wysokie lub umiarkowane — wynagrodzenie arbitra, koszty administracyjne sądu polubownego, pełnomocnicy.	Niskie w porównaniu z procesem i arbitrażem — honorarium mediatora i ewentualne koszty organizacyjne.
Poufność	Postępowanie jawne (z wyjątkiem spraw, które przepisy wyłączają z jawności).	Poufne — zwykle procedury i orzeczenia są objęte klauzulą poufności.	Poufne — mediator i strony zobowiązują się do zachowania poufności przebiegu mediacji.
Relacje między stronami	Często ulegają pogorszeniu z powodu adversarialnego charakteru postępowania.	Może być zachowana przyzwoita współpraca; jednak arbitraż ma charakter rozstrzygający i bywa konkurencyjny.	Sprzyja odbudowie relacji i poprawie komunikacji między stronami.
Elastyczność rozwiązań	Ograniczona — sąd stosuje przepisy prawa i wydaje orzeczenia zgodne z obowiązującymi normami.	Większa — strony i arbiter mogą kształtować rozwiązania bardziej elastycznie (np. uwzględniając zasady słuszności).	Bardzo duża — rozwiązania tworzone są według potrzeb stron (np. rozłożenie spłaty, warunki współpracy).
Kontrola orzeczenia / ugody	Możliwa apelacja i skarga kasacyjna (w zależności od rodzaju sprawy i instancji).	Ograniczona kontrola sądowa — skarga o uchylenie wyroku arbitrażowego jest możliwa w wąskim zakresie.	Brak standardowego środka zaskarżenia — strony same decydują o przyjęciu ugody; ugoda zatwierdzona przez sąd staje się wykonalna.
Wykonalność rozstrzygnięcia	Wyrok sądu powszechnego ma moc egzekucyjną i jest bezpośrednio wykonalny.	Wyrok arbitrażowy ma moc wykonalną — zwykle po nadaniu mu klauzuli wykonalności przez sąd (procedura uznania/egzekucji w zależności od jurysdykcji).	Ugoda zawarta w mediacji jest wykonalna po jej zatwierdzeniu przez sąd lub po sporządzeniu jej w formie mającej moc tytułu egzekucyjnego (np. ugoda sądowa, akt notarialny z klauzulą wykonalności).

Co z tego wynika?

Mediacja może być nie tylko alternatywą dla procesu sądowego, lecz także jego uzupełnieniem — sądy coraz częściej kierują strony do mediacji już w trakcie procesu. Arbitraż zaś jest szczególnie przydatny w sporach gospodarczych, zwłaszcza międzynarodowych, gdy liczy się poufność i specjalistyczna wiedza arbitrów.

Można więc zadać pytanie, co jest najlepsze? Nie ma jednej odpowiedzi. Mediacja jest nakierowana na zachowanie bądź poprawę relacji i wspólne projektowanie rozwiązania problemu. W sądzie nie skupiamy się na jego rozwiązaniu, ale na walce z drugą stroną i prześciganiu się w tym, kto przekona sędziego do własnych racji. Tak więc, arbitraż jest rozwiązaniem pośrednim, ale moim zdaniem znacznie bliżej mu jednak do postępowania sądowego.

Szukacie źródeł do porównania mediacji, arbitrażu i postępowania sądowego?

Jeśli tak, możecie skorzystać ze źródeł, które dla Was przygotowałem. To zestaw najbardziej wiarygodnych źródeł, które warto poznać:

1. „Mediation vs. Arbitration vs. Litigation: What’s the Difference?” – FindLaw (USA)
   → https://www.findlaw.com/adr/mediation/mediation-vs-arbitration-vs-litigation-whats-the-difference.htmlFindLaw
   
2. „Arbitration vs. Mediation – Explaining the Differences” – Office of Justice Programs / National Criminal Justice Reference Service (NCJRS)
   → https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/arbitration-vs-mediation-explaining-differences Office of Justice Programs
   
3. „Litigation Dispute Resolution Comparative Guide – United States” – Mondaq
   → https://www.mondaq.com/unitedstates/litigation-mediation-arbitration/1076524/litigation-dispute-resolution-comparative-guide Mondaq
   
4. „Secondary Sources ­– Alternative Dispute Resolution (ADR)” – Arizona State University College of Law (ASU LibGuides)
   → https://libguides.law.asu.edu/ADR libguides.law.asu.edu
   
5. „Difference Between Arbitration, Mediation, and Litigation” – BrewerLong
   → https://brewerlong.com/information/difference-between-arbitration-mediation-and-litigation/

Różnice między mediacją arbitrażem a postępowaniem sądowym – artykuły naukowe

Oto trzy artykuły naukowe głównie z USA, które dotyczą porównania mediacji, arbitrażu i postępowania sądowego. Część może być dostępna w pełnym tekście (PDF) lub za pośrednictwem bibliotek:

1. Evolving Perceptions and Use of Mediation, Arbitration, and Conflict Management: Survey and Commentary – T. J. Stipanowich. „Evolving Perceptions and Use of Mediation, Arbitration, and Conflict Management Practice and Research”. 2017. PDF dostępny. Journals Harvard Law
   • Omówienie ewolucji mediacji i arbitrażu w USA.
   • Review historyczny oraz analiza trendów w ADR.
   • Link: [PDF] https://journals.law.harvard.edu/hnlr/wp-content/uploads/sites/91/19HarvNegotLRev1-Stipanowich-Lamare.pdf Journals Harvard Law
2. Comparing Federal Government Litigation and ADR Outcomes – Autorzy: (nie podano w streszczeniu) „Dispute Resolution and the Vanishing Trial: Comparing Federal Government Litigation and ADR Outcomes”. 2009. PDF dostępny. sidley.com
   • Analiza przypadków w USA: porównanie procesu sądowego i ADR w sprawach, w których uczestniczyła amerykańska administracja.
   • Przydatny w kontekście: praktyczne konsekwencje wyboru ADR a proces sądowy.
   • Link: [PDF] https://www.sidley.com/~/media/files/publications/2009/01/dispute-resolution-and-the-vanishing-trial-compa__/files/view-article/fileattachment/govlitadroutcomes.pdf sidley.com
3. Med‑Arb and the Legalization of ADR – Brian A. Pappas. „Med-Arb and the Legalization of ADR”. Spring 2015 (USA). PDF dostępny. Journals Harvard Law
   • Analiza hybrydowego procesu mediacji/arbitrażu („med-arb”) w kontekście USA.
   • Link: [PDF] https://journals.law.harvard.edu/hnlr/wp-content/uploads/sites/91/HNR104_crop.pdf Journals Harvard Law

Jeśli potrzebujecie pomocy w rozwiązaniu sporu, skontaktujcie się z nami. Jesteśmy od tego, żeby Wam pomóc.

📩 kancelaria@jakubieciwspolnicy.pl

📞 536 270 935

Zapraszamy do współpracy!

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

MEDIACJA RODZINNA A PSYCHOTERAPIA LUB TERAPIA PAR

Wczoraj miałem przyjemność długo rozmawiać z jednym Klientem. Zapytał mnie, czy w ramach mediacji lub negocjacji mógłbym pomóc mu w rozmowach z żoną. Państwo przechodzą przez poważny kryzys relacji. Szybko okazało się, że nie potrzebuje on mojej pomocy, jakiej mógłbym mu udzielić jako adwokat lub mediator. On potrzebował wsparcia na poziomie psychologicznym, terapeutycznym. Jego celem była praca nad uratowaniem tego związku. W pewnym momencie zapytał mnie, czy mediacje rodzinne i terapia par nie są tym samym. To bardzo ważne pytanie, na które postaram się odpowiedzieć również tutaj.

Mediacja i psychoterapia są tym samym?

Mediacja i psychoterapia nie są tym samym. Od tego ważnego stwierdzenia należy zacząć. Są to zupełnie różne „procedury” prowadzone przez kogo innego, w innym celu na podstawie innego warsztatu. Obie mogą skończyć się w ten sposób, że zakończy się kryzys w małżeństwie. Dojdą do tego skutku – o ile tak się stanie – z innego miejsca, inną drogą, za pomocą innych środków. Ta zbieżność będzie niemal… przypadkowa.

Przeczytajcie znacznie więcej tutaj: Mediation and Psychotherapy – Distinguishing the Differences (JB Kelly) – dostęp przez stronę National Criminal Justice Reference Service (NCJRS): „In therapy, conflict itself is explored … in mediation, too much conflict can obstruct progress …” Office of Justice Programs Link: https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/mediation-and-psychotherapy-distinguishing-differences oraz nieco lżejszy tekst: „Family therapy vs family mediation – what is best for my family?” Herrington Carmichael

Skoro więc mediacja nie jest psychoterapią, to warto zapytać, kim jest mediator.

Czy mediator jest psychologiem?

Mediator może być z wykształcenia psychologiem. Może być też prawnikiem, socjologiem, ekonomistą, filozofem, marketingowcem, operatorem koparki lub kierowcą autobusu. Jego wykształcenie nie ma znaczenia. Owszem, przed mediatorami sądowymi stawia się warunek wyższego wykształcenia, ale nie musi być ono kierunkowe. Ważne jest, by wchodząc w rolę mediatora skupić się na mediacji, a nie próbować wtłoczyć w nią tego, co wiąże się z wykształceniem lub drugim zawodem.

Ja jako adwokat mógłbym mieć naturalną tendencję do tego, żeby przyglądać się sprawom od strony prawnej i udawać sędziego, który mówi, kto ma rację. Byłby to karygodny błąd, bo mediacja nie polega na arbitralnym rozstrzyganiu sprawy, ale na zapewnieniu stronom przestrzeni i warunków do szukania rozwiązania. Tak samo mediator będący psychologiem lub psychoterapeutą nie powinien przysłowiowo kłaść stron na kozetce i zaczynać psychoterapii, ale ma to samo zadanie, co mediator z wykształceniem prawniczym. To zadanie jest jedno i niezmienne – bez względu na wykształcenie mediatora.

Kiedy sprawa nie nadaje się do mediacji, a do terapii?

Są sytuacje, w których sprawa nie nadaje się do mediacji. Jedną z nich są wskazania terapeutyczne. Mam na myśli, że jedna lub dwie osoby pozostające w sporze, powinny najpierw skorzystać z terapii, psychoterapii, terapii par. Dzieje się tak, gdy podłożem problemów nie jest różnica interesów.

Innymi słowy, do mediacji rodzinnej nadają się pary, które np. chcą się rozejść i omówić warunki rozstania: podział majątku, zasady wychowywania wspólnych dzieci, ponoszenie kosztów ich utrzymania, kontakty z nimi, całą logistykę, zasady komunikacji i wymiany informacji między nimi, kwestie władzy rodzicielskiej itp. W pewnym uproszczeniu – jeśli klamka już zapadła i chcemy uporządkować sprawy w nowej rzeczywistości w sposób świadomy, odpowiedzialny i racjonalny.

Natomiast, kiedy para przechodzi kryzys, są emocje, ludzie walczą sami ze sobą szukając odpowiedzi, czy chcą być w tym związku, na jakich zasadach. Zastanawiają się, czy kochają drugą osobę, czy są w stanie jej wybaczyć albo coś zmienić we własnym zachowaniu. Kiedy chcą sięgnąć do sfery uczuć, emocji, zaopiekować się nimi i wykonać pracę nad związkiem – to nie jest w moim odczuciu pole do pracy dla mediatora.

Mediacja i psychoterapia. Czy mediacja może pomóc uratować związek?

Tak, ale niejako „od zewnątrz”, podczas gdy psychoterapia czyni to „od wewnątrz”. Jeśli przyczyny kryzysu były zewnętrzne, mediacja pomagając usunąć tę zewnętrzną przyczynę, może przyczynić się do naprawy relacji. Przykładowo, jeśli przyczyną kryzysu jest podział ról w domu, kiedy to on tylko pracuje, nie ma go w domu, nie ma więzi z nią, ani z dziećmi, a ona tylko „siedzi” (uwielbiam to określenie!) w domu, to kryzys ten można spróbować naprawić w mediacji przez poszukanie rozwiązań, które ten podział zmienią w sposób satysfakcjonujący dla obu stron. Ale nie jest rolą mediatora wchodzenie w buty psychoterapeuty i próba pracy z relacją stron od tej strony.

Jeśli chcecie wiedzieć więcej, przeczytajcie „Mediacja jako forma wsparcia rodziny w budowaniu jej tożsamości” – K. Wojtanowicz-Huryn: „Mediacja jako forma wsparcia rodziny w budowaniu jej tożsamości”. https://monografie.upjp2.edu.pl/catalog/download/51/45/1089?inline=1&utm_source=chatgpt.com

Zdecydowanie polecam również wspaniałą książkę Moore’a – to klasyka gatunku: https://www.naukowa.pl/Ksiazki/mediacje-praktyczne-strategie-rozwiazywania-konfliktow-1227645 — wyd. Wolters Kluwer, rok 2016. naukowa.pl

Polecam Wam również odcinek mojego podcastu o rozwodach: https://open.spotify.com/episode/2tFXWTMd8zYQJUThYxm4M1?si=4dd25008e8cf42c8 oraz mój artykuł o roli adwokata w mediacjach rodzinnych:

ROLA ADWOKATA W MEDIACJACH RODZINNYCH

Jeśli zastanawiasz się, czy Twoja sytuacja nadaje się do mediacji – napisz lub zadzwoń. Pomogę Ci ocenić, jaka forma wsparcia będzie dla Ciebie najlepsza: mediacja, negocjacje, czy może rozmowa z terapeutą.

📩 kancelaria@jakubieciwspolnicy.pl

📞 536 270 935

P.S. Obrazek ilustrujące wybrałem celowo. Proszę mi nie pisać, że Freud nie był psychoterapeutą. Ani mediatorem 🙂 Wiem o tym.

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

PODSTAWOWY BŁĄD ATRYBUCJI W SPRAWACH RODZINNYCH

W poprzednim artykule przedstawiłem podstawowy błąd atrybucji w pracy adwokata. Teraz – zgodnie z zapowiedzią, chciałem zająć się nim i jego znaczeniem w sporach rodzinnych. To właśnie na tym polu zbiera on przerażające żniwo, prowadzi do problemów komunikacyjnych, rozpadów małżeństw, cierpień dzieci i wielu innych tragedii, których można by uniknąć albo chociaż ograniczyć ich skutki. Zrozumienie jego mechanizmu jest jednym ze sposobów, które mogą sprawić, że zaczniemy wszyscy inaczej się postrzegać, a nasza komunikacja stanie się rzeczowa i przyjazna. Nie jest to żadne magiczne rozwiązanie, ale prosty mechanizm, którego świadomość może nam zwyczajnie pomóc. Dlatego o nim piszę.

Wstęp: gdy emocje przesłaniają obraz

Podstawowy błąd atrybucji jest bardzo widoczny w sprawach rodzinnych, gdzie łatwo o błędne wnioski. Kiedy druga strona reaguje złością, chłodem albo milczeniem, często myślimy: „robi mi to na złość”, „nie zależy jej”, „on zawsze taki był”.
To naturalne – ale również poznawczo niebezpieczne.

W ten sposób popełniamy podstawowy błąd atrybucji – przypisujemy zachowania innych ludzi ich charakterowi, zamiast okolicznościom, w jakich się znaleźli.
Ten niewidoczny mechanizm potrafi zamienić zwykłe nieporozumienie w trwający latami konflikt rodzinny. Błąd ten popełniamy wszyscy bez względu na wiek, inteligencję i wykształcenie. Jest on jedną z tzw. „pułapek myślenia”. Jego skutki w sporach rodzinnych są jednak wyjątkowo silne. I przykre.

Na czym polega podstawowy błąd atrybucji?

Przeczytajcie mój poprzedni wpis: https://jakubieciwspolnicy.pl/podstawowy-blad-atrybucji-w-pracy-adwokata/

🔹 Co to znaczy w praktyce?

Psychologowie społeczni (m.in. Daniel Kahneman, autor „Pułapek myślenia”) opisują podstawowy błąd atrybucji jako tendencję, by nadmiernie przypisywać znaczenie cechom osobowości, a zbyt mało – sytuacji i czynnikom zewnętrznym wobec drugiego człowieka.

Jeśli małżonek spóźnia się na spotkanie z dzieckiem, łatwo pomyśleć: „znowu pokazuje, że jest nieodpowiedzialny”, zamiast: „może naprawdę nie zdążył z pracy, na której bardzo mu zależy,, bo stara się zapewnić dzieciom stabilność i poczucie bezpieczeństwa.”
Takie myślenie utrwala nieufność i blokuje rozmowę. Jeśli przypisujemy zachowanie cechom charakteru, trudno nam znaleźć usprawiedliwienie lub choćby zrozumienie. Ustawiamy się automatycznie w kontrze wobec danej osoby i dostrzegamy źródło problemu właśnie w niej. A to z kolei jest paliwem dla konfliktu.

Więcej o tym mechanizmie przeczytasz tutaj:

• Verywell Mind – What Is the Fundamental Attribution Error?
• Simply Psychology – Attribution Theory Explained

Jak błąd atrybucji działa w konfliktach rodzinnych?

🔹 „On to robi specjalnie” – czyli potrzeba obwinienia drugiej strony

W trudnych emocjonalnie sytuacjach, takich jak rozwód czy spór o opiekę nad dziećmi, nasz umysł szuka prostych wyjaśnień.
Zamiast analizować okoliczności, szukamy „czarnego charakteru”.
To psychologiczna obrona – przypisując winę komuś innemu, zmniejszamy własny lęk i poczucie straty. Stawiamy się w ten sposób po „dobrej stronie”, a dzięki temu łatwiej usprawiedliwiamy drastyczne rozwiązania. Łatwiej jest nam również uniknąć potrzeby konfrontacji z argumentami drugiej strony. To bardzo wygodne, ale i bardzo niebezpieczne.

Ale w ten sposób zamieniamy relację i wspólny problem w pole walki. Każdy gest interpretujemy przez pryzmat złych intencji lub innych cech negatywnych „złodziej”, „idiotka”, „bałaganiarz”, „narcyzka” itp.
Zamiast współpracy przy ustalaniu planu wychowawczego, pojawia się rywalizacja o rację i kontrolę. Jeśli bowiem raz przypiszemy drugiej stronie cały szereg negatywnych cech, to będziemy odczuwali dwie potrzeby: 1) utwierdzania się w tym; 2) ochrony dzieci. I tu pojawia się problem…

🔹 Jak cierpią dzieci

Dzieci błyskawicznie wyczuwają napięcie emocjonalne między rodzicami.
Kiedy oboje trwają w przekonaniu, że „druga strona jest zła”, dziecko zostaje wciągnięte w emocjonalny trójkąt.
Nie rozumie, dlaczego musi wybierać – i często zaczyna przypisywać sobie winę. Rodzic odczuwa również napięcie dziecka i… przypisuje to złym cechom drugiego rodzica. A stąd droga do alienacji rodzicielskiej i dewastacji psychiki dziecka jest już bardzo prosta.

To właśnie efekt domina błędu atrybucji: fałszywe wyjaśnienia dorosłych tworzą rzeczywiste cierpienie u dzieci. Dziecko, obserwując dorosłych, uczy się tego samego mechanizmu – zaczyna przypisywać intencje zamiast szukać przyczyn. To może zaważyć na jego dorosłych relacjach.

Dlaczego trudno wyjść z błędu atrybucji?

🔹 Emocje wyłączają obiektywizm

Podczas rodzinnych sporów działamy w stresie. A stres ogranicza naszą zdolność do racjonalnej analizy. Potrafimy się łatwo „nakręcać” i szukać potwierdzenia swoich racji.
Kiedy emocje są silne, interpretujemy zachowania innych w sposób uproszczony: „on mnie atakuje”, „ona manipuluje”.

To naturalny mechanizm, ale jeśli trwa długo – niszczy relację.
Rodzina przestaje być systemem współpracy, a staje się polem walki, rywalizacji i krzywdy. Zdumiewające jest, jak łatwo przychodzi nam wówczas odhumanizowanie drugiej strony i usprawiedliwienie każdego niemal swojego zachowania.

🔹 Okopywanie się na pozycjach

Podstawowy błąd atrybucji prowadzi do eskalacji konfliktu.
Skoro wierzę, że druga strona działa ze złych pobudek, nie mam powodu, by z nią rozmawiać. Co więcej, zaskakująco łatwo przychodzi nam stwierdzenie, że z drugą stroną nie da się rozmawiać. Słyszę to co najmniej raz w tygodniu. Nie będę tego wątku rozwijał w tym miejscu, ale zostawiam link do swoich artykułów, które poświęciłem właśnie temu zjawisku:

https://jakubieciwspolnicy.pl/milczenie-odmowa-rozmow-to-nie-wygrana-lecz-kapitulacja/

Z NIM SIĘ NIE DA ROZMAWIAĆ – UWAGI O WYNIOSŁYM MILCZENIU

Przez błąd atrybucji małżonek traktuje każde ustępstwo, jak porażkę, a każdą propozycję drugiej strony– jak manipulację. A przed manipulacją trzeba się bronić, prawda? A jak? Najłatwiej przez automatyczne odrzucanie wszystkiego, co powie lub zaproponuje druga strona. W efekcie powstaje spirala braku zaufania, która zamyka drogę do merytorycznej rozmowy. Każde zachowanie może być interpretowane, jako atak lub pułapka. Co więc zrobi nasz bohater? Będzie na nie adekwatnie odpowiadał. To już jest prosta droga do najgorszego.

Jak mediacja pomaga ograniczyć skutki podstawowego błędu atrybucji?

🔹 Perspektywa trzeciej osoby

Mediator nie ocenia stron, anie nie przyznaje racji żadnej z nich. Jego rolą jest stworzenie przestrzeni, w której obie strony mogą zrozumieć kontekst, a nie tylko intencje.
To właśnie w mediacji często pada zdanie: „Nigdy nie pomyślałem, że mogłaś to odebrać w ten sposób”. Mediator zadaje każdej ze stron pytania, które pomagają im dostrzec perspektywę drugiej. Dzięki mediacji można wyjść ze swojej bańki interpretacyjnej i emocjonanlnej. Jeśli mediacja przebiegnie pomyślnie, strony zaczynają oddzielać problem od człowieka i razem szukają rozwiązania wspólnego problemu. To jest wielka zmiana i pierwszy krok do wyjścia z błędnego koła interpretacji.

🔹 Zmiana narracji z „kto winny” na „co się stało?”

Dobrze poprowadzona mediacja pozwala przenieść uwagę z osądzania na analizę sytuacji.
Zamiast: „on zawsze taki był”, pojawia się: „co możemy zrobić, żeby to się nie powtórzyło?”.
To moment, w którym konflikt przestaje być moralnym pojedynkiem, a staje się problemem do rozwiązania.

Więcej o roli mediatora przeczytasz tutaj:

• Advocate Magazine – Cognitive Biases in Mediation
• American Bar Association – The Role of Mediators in Family Disputes

Podsumowanie

Podstawowy błąd atrybucji jest jak mgła, która zasłania prawdziwe przyczyny sporu oraz działa na niego, jak benzyna na ogień.
Nie widzimy sytuacji, tylko własne interpretacje. Przypisujemy drugiej stornie wszystkie najgorsze cechy, a przez to bardzo utrudniamy sobie komunikację. Nakładamy czarny filtr na wszystkie wypowiedzi i zachowania drugiej strony, co fatalnie wpływa na relacje rodzinne i sprzyja eskalacji konfliktu.
W sporach rodzinnych filtr ten jest szczególnie silny, bo za każdą decyzją stoją emocje, rozczarowania i nadzieje. Widać to wyraźnie, gdy strony mają dzieci.

Jeśli jednak potrafimy zobaczyć, że druga strona może działać nie ze złej woli, ale z trudnej sytuacji, pojawia się przestrzeń do dialogu.
A z dialogu – droga do porozumienia. Porozumienie nie oznacza przyznania racji drugiej stronie. Porozumienie nie jest przyznaniem się do błędu. Jest ono wypracowanym rozwiązaniem trudnej sytuacji z korzyścią dla obu stron. I dla ich dzieci.

W mojej pracy adwokata i mediatora zawsze zaczynam od próby wspólnego z Klientem zrozumienia kontekstu, a nie tylko osądzania drugiej strony. To pierwszy krok, by wytyczyć sensowną strategię prawną. Przychodzą do mnie często ludzie w trudnych chwilach i emocjach. Chcą walczyć. Moja rola jest trudna, gdyż chcę im pomóc, ale często musze uświadomić im skutki takiej walki, potem zapytać, czy napewno tego chcą, czy to jest właśnie ich cel? To są ważne i trudne rozmowy, które pozwalają jednak uniknąć wplątania się w ciężką walkę, która jest bardzo często niepotrzebna, bolesna i szkodliwa.

Przeczytajcie też:

Psychologia społeczna w sytuacji zagrożenia, I. Wolska-Zogata — analiza deformacji procesu atrybucji (w tym podstawowego błędu atrybucji) w warunkach stresu. Repozytorium Uniwersytetu Wrocławskiego

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023”. Fundacja D

Instytut Wymiaru Sprawiedliwości – „Mediacja – sztuka kompromisu” (monografia/raport o mediacji w Polsce). iws.gov.pl

https://jakubieciwspolnicy.pl/rola-adwokata-w-mediacjach-rodzinnych/

ALIENACJA RODZICIELSKA – PRZYKRA RZECZYWISTOŚĆ

by dr Andrzej Jakubiec - adwokat, mediator

PODSTAWOWY BŁĄD ATRYBUCJI W PRACY ADWOKATA

Zdarza się Wam czuć intelektualny niepokój? Ja lubię to uczucie. Irytuje mnie, ale sprawia, że czuję, myślę i ciągle jestem ciekaw świata i ludzi. Ostatnio uświadomiłem sobie, że „coś” mi nie pasowało w postrzeganiu sporów między wspólnikami. To znaczy, wiele ze spraw, które prowadziłem, miało pewien wspólny mianownik. Jaki? Tłumaczyłem zachowania moich Klientów i ich „przeciwników” przez cechy, które im przypisywałem. Adwokatowi jest bardzo łatwo iść tą drogą. W końcu mamy działać zawsze w interesie Klienta. Chcemy widzieć w nim to, co najlepsze. Siłą rzeczy, w drugiej stronie łatwiej nam dostrzegać to, co… najlepsze nie jest. Przez te cechy tłumaczymy sobie postawy, decyzje i zachowania tych ludzi. To podstawowy błąd atrybucji. Opowiem o nim w kontekście sporów biznesowych i rodzinnych, którym poświęcę osobny wpis. Zacznijmy jednak od siebie – na czym polega podstawowy błąd atrybucji w… pracy adwokata?

Na czym polega podstawowy błąd atrybucji?

Podstawowy błąd atrybucji to skłonność, by zachowania innych ludzi tłumaczyć ich cechami charakteru, a nie sytuacją, w jakiej się znaleźli. Gdy ktoś spóźnia się na spotkanie, łatwo myślimy: „jest nieodpowiedzialny”, zamiast: „może utknął w korku”. W ten sposób upraszczamy rzeczywistość i budujemy własne narracje o innych – często niesprawiedliwe. W sporach, zwłaszcza biznesowych czy rodzinnych, ten mechanizm potrafi działać jak soczewka zniekształcająca obraz drugiej strony.

Bardzo łatwo jest nam doszukiwać się źródła problemu w człowieku, a nie w zewnętrznych okolicznościach, w których się znalazł. Przez to przyjmujemy postawy skrajne. Najłatwiej jest pozbyć się problemu, przez zakończenie współpracy, sprzedaż udziałów, usunięcie go z zarządu, założenie nowej spółki itp.

Podstawowy błąd atrybucji, który naturalnie często popełniamy, sprawia, że okopujemy się na swoich pozycjach. Często sami nie przyjmujemy tych, które są dla nas naprawdę dobre, ale wybieramy skrajnie przeciwne wobec tych, które jak nam się wydaje zajmuje druga strona. Co więcej, bardzo łatwo jest nam przechodzić na argumenty związane z wartościami. Dlaczego? Bo konflikt wartości jest nierozwiązywalny. Oznacza to „zabetonowanie” stanowisk, bo ich zmiana byłaby sprzeczna z wartościami, a więc moralnie naganna. Mamy więc gotowy przepis na zimną wojnę w spółce handlowej.

Więcej przeczytacie tutaj:

Harvard Business School – Business Insights Blog: The Fundamental Attribution Error: What It Is & How to Avoid It — artykuł opisujący dokładnie mechanizm błędu atrybucji oraz jego konsekwencje w biznesie. online

„Simply Psychology – Fundamental Attribution Error Theory in Psychology — obszerny artykuł psychologiczny ze zrozumiałym wyjaśnieniem, przykładami i kontekstem badawczym. Simply Psyc

Poniżej przedstawię Wam kilka przykładów, w których podstawowy błąd atrybucji dał o sobie wyraźnie znać. To, co w psychologii jest zjawiskiem poznawczym, w praktyce prawa staje się często źródłem błędnych ocen i emocjonalnych decyzji. Zacznę więc od uderzenia się we własną – adwokacką pierś. I opiszę najpierw błąd atrybucji w pracy adwokatów. Błąd, który sam często popełniałem.

Podstawowy błąd atrybucji w pracy adwokata

Adwokat stoi murem za swoim klientem. O tej relacji pisałem już kilka razy. Teraz zostawiam Wam link do jednego z ostatnich moich wpisów. Przeczytajcie go, jeśli ten temat Was interesuje. Moim zdaniem, jest fascynujący i głęboki.

RELACJA ADWOKATA Z KLIENTEM – BLISKA, TRUDNA I WYJĄTKOWA

W relacji tej nadzwyczaj łatwo jest popełnić podstawowy błąd atrybucji. Wielu z nas rozumuje w ten sposób: jestem dobrym człowiekiem -> chcę pomóc mojemu klientowi -> mój klient też musi być dobrym człowiekiem -> druga strona jest złym człowiekiem -> jej pełnomocnik musi być złym człowiekiem. Jest to oczywiście schemat celowo skrajnie uproszczony. Wielu z nas zapomina, że:

1. nic nie jest tylko czarne, ani tylko białe;
2. nie mamy prawa oceniać innych;
3. nie wiedzy, ani narzędzi, by ich oceniać;
4. przeciwnik dobrego człowieka nie musi być złym człowiekiem;
5. jeśli ktoś komuś pomaga, nie znaczy, ż jest taki, jak on;
6. możemy pomagać złym ludziom, nie stając się przym tym sami źli.

Często jednak adwokaci ulegają tym błędnym założeniom, czym robią problemy sobie i innym. A przecież do powstania sporu nie trzeba „czarnego charakteru”, a wystarczy subiektywnie postrzegana różnica interesów.

Innymi słowy: błędem jest, gdy adwokat tłumaczy sam przed sobą postawy i zachowania swojego klienta tym, że jest on człowiekiem dobrym, mądrym, uczciwym, porządnym itp., a przez to bardzo łatwo postrzega drugą stronę (i jej pełnomocnika!), w sposób lustrzany – jako złego, oszusta itp.

Ten sam błąd popełniają również wspólnicy, przez co ich spory stają się trudniejsze do rozwiązania i mogą eskalować do konfliktów.

Co warto przeczytać o podstawowym błędzie atrybucji?

Więcej o tym możecie przeczytać m.in. tutaj:

Advocate Magazine – „Cognitive biases in mediation”
Link: advocatemagazine.com/article/2018-august/cognitive-biases-in-mediation

Attorney Fact‑Finding, Ethical Decision‑Making and the Fundamental Attribution Error autorstwa R. Rubinson (2001)scholarwo

Warto oczywiście również sięgnąć do noblisty Daniela Kahnemana, autora przełomowej pracy „O myśleniu szybkim i wolnym” : https://www.penguinrandomhouse.com/books/208357/thinking-fast-and-slow-by-daniel-kahneman/

A w języku polskim – polecam Wam publikację Anny Cybulko, która miałem przyjemność poznać i uczyć się od niej jako student Studiów Podyplomowych z Negocjacji, Mediacji i Innych Alternatywnych Sposobów Rozwiązywania Sporów: Procesy poznawcze w komunikacji między stronami postępowania mediacyjnego autorstwa Anna Cybulko, https://monografie.upjp2.edu.pl/catalog/download/47/40/884?inline=1

Podsumowanie

Podstawowy błąd atrybucji dotyczy każdego z nas. Bez względu na wiek, poziom inteligencji, wykonywany zawód. Jest to jednak z „pułapek” naszego umysłu, przez którą utrudniamy sobie życie w sposób bardzo odczuwalny. Jest jedną z przyczyn eskalacji konfliktów, utrudnia nam konstruktywny dialog, ogranicza pole rozwiązań i zapędza nas „w kozi róg”. Jeśli uzmysłowimy sobie, że atrybucja taka jest błędem, a nie oddaje rzeczywistości, bardzo ułatwimy sobie życie. Pamiętajmy, że błąd te może popełniać druga strona wobec nas samych dokładnie tak, jak my popełniamy go wobec niej.